logo

Urząd Miasta w Dzierżoniowie

Drukuj
Drukuj zawartość strony
Wyślij do znajomego
Wyślij link do artykułu
Wersja strony dla przeglądarki tekstowej
Wersja strony dla przeglądarki tekstowej
Kontrast
Wersja strony z dużym kontrastem
Standardowy kontrast
Zwiększ czcionke
Zwiększ czcionkę
Zmniejsz czcionke
Zmniejsz czcionkę
RSS
Kanał RSS
Załącznik nr 1 - Programu Ochrony Środowiska dla Miasta Dzierżoniowa
Załącznik nr 1 - Programu Ochrony Środowiska dla Miasta Dzierżoniowa

Załącznik nr 1

do Uchwały Nr XXXII/216/04

Rady Miejskiej Dzierżoniowa

z dnia 22 listopada 2004 r.

 

Zleceniodawca:

Związek Gmin Powiatu Dzierżoniowskiego ZGPD 7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Temat:

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA

DLA MIASTA DZIERŻONIÓW

 

 

 

 

 

 

 

 

Wykonawca:

 

 

 

 

PPD WROTECH Sp. z o.o.

ul. Australijska 64 B, 54-404 Wrocław

tel. (0-71) 357-57-57, fax 357-76-36,

e-mail: biuro@wrotech.com.pl

 

 

PPW „Czyste Powietrze” Sp. z o.o.

ul. Armii Krajowej 6b/6, 50-541 Wrocław

tel. (0-71) 336-04-03, 336-04-60, tel./fax (0-71) 336-04-52

e-mail: biuro@czystepowietrze.com.pl

 

 

 

 

 

 

 

 

Wrocław, kwiecień 2004 r.


Spis treści:

 str.

I..... Wstęp........................................................................................................................................ 5

1.  Podstawa formalno - prawna opracowania.................................................................................. 5

2.  Cel i zakres Programu Ochrony Środowiska.............................................................................. 5

3.  Korzyści wynikające z posiadania Programu Ochrony Środowiska............................................... 7

4.  Metodyka opracowania Programu Ochrony Środowiska............................................................... 7

II..... Ogólna charakterystyka miasta............................................................................................ 9

1.  Położenie i uwarunkowania miasta............................................................................................ 9

2.  Warunki klimatyczne............................................................................................................... 9

III.... Opis stanu istniejącego, źródeł i tendencji przeobrażeń środowiska naturalnego na terenie gminy wraz z jego oceną.............................................................................................................................. 11

1.  Budowa geologiczna, zasoby złóż kopalin, gleby..................................................................... 11

1.1.       Geomorfologia regionu................................................................................................................................ 11

1.2.       Budowa geologiczna.................................................................................................................................... 11

1.3.       Warunki geologiczno-inżynierskie............................................................................................................ 12

1.4.       Surowce mineralne miasta.......................................................................................................................... 12

1.5.       Stan czystości gleb i gruntów...................................................................................................................... 12

1.6.       Podsumowanie.............................................................................................................................................. 13

2.  Wody powierzchniowe............................................................................................................ 13

2.1.       Charakterystyka wód powierzchniowych wraz z oceną jakości wód powierzchniowych w aspekcie gospodarki wodno – ściekowej........................................................................................................................................................ 13

2.1.1.     Wody płynące.................................................................................................................................... 13

2.1.2.     Wody stojące..................................................................................................................................... 15

2.2.       Podsumowanie.............................................................................................................................................. 15

3.  Wody podziemne................................................................................................................... 15

3.1.       Warunki hydrogeologiczne......................................................................................................................... 15

3.2.       Zasoby wód podziemnych.......................................................................................................................... 17

3.3.       Ocena jakości wód podziemnych.............................................................................................................. 18

3.4.       Podsumowanie.............................................................................................................................................. 18

4.  Środowisko przyrodnicze gminy, formy użytkowania terenu....................................................... 18

4.1.       Cenne składniki flory.................................................................................................................................... 18

4.2.       Lasy.................................................................................................................................................................. 19

4.3.       Cenne składniki fauny................................................................................................................................. 19

4.4.       Obiekty przyrodniczo cenne, pomniki przyrody..................................................................................... 20

4.5.       Ocena stanu środowiska przyrodniczego................................................................................................ 22

5.  Gospodarka wodno – ściekowa............................................................................................... 22

5.1.       Zaopatrzenie gminy w wodę....................................................................................................................... 22

5.2.       Sieć kanalizacyjna i oczyszczalnie ścieków........................................................................................... 23

6.  Powietrze atmosferyczne....................................................................................................... 23

6.1.       Źródła emisji zanieczyszczeń do powietrza........................................................................................... 23

6.2.       Monitoring zanieczyszczeń powietrza...................................................................................................... 25

6.3.       Stan zanieczyszczenia powietrza............................................................................................................. 26

6.4.       Wnioski............................................................................................................................................................ 29

7.  Stan środowiska akustycznego.............................................................................................. 29

7.1.       Wprowadzenie............................................................................................................................................... 29

7.2.       Główne źródła hałasu................................................................................................................................... 30

7.3.       Ocena klimatu akustycznego..................................................................................................................... 32

8.  Promieniowanie elektromagnetyczne....................................................................................... 32

8.1.       Wprowadzenie............................................................................................................................................... 32

8.2.       Źródła promieniowania................................................................................................................................ 33

8.3.       Ocena stanu środowiska w zakresie PEM................................................................................................ 34

9.  Identyfikacja potencjalnych zagrożeń...................................................................................... 34

9.1.       Zagrożenie powodziowe.............................................................................................................................. 35

10.   Edukacja ekologiczna......................................................................................................... 35

IV... Cele polityki ekologicznej miasta......................................................................................... 38

1.  Cele strategiczne i priorytety ochrony środowiska miasta Dzierżoniów wynikające ze strategii rozwoju województwa, regionu................................................................................................................................. 38

2.  Ochrona i poprawa jakości zasobów wodnych.......................................................................... 39

2.1.       Możliwość poprawy stanu jakości i ochrony zasobów wodnych w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa    40

2.2.       Program działań na rzecz poprawy jakości i ochrony zasobów wodnych........................................ 40

2.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 40

2.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 41

3.  Ochrona powietrza atmosferycznego....................................................................................... 41

3.1.       Możliwości poprawy stanu jakości powietrza atmosferycznego w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa    42

3.2.       Program działań na rzecz poprawy jakości powietrza atmosferycznego......................................... 45

3.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 45

3.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 46

4.  Ochrona środowiska akustycznego......................................................................................... 47

4.1.       Ochrona środowiska przed hałasem w świetle Polityki Ekologicznej Polski.................................... 47

4.2.       Program działań niezbędnych dla poprawy stanu środowiska akustycznego................................ 48

4.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 48

4.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 49

5.  Elektromagnetyczne promieniowanie....................................................................................... 49

5.1.       Ochrona środowiska przed promieniowaniem w świetle działań UE oraz Polityki ekologicznej Polski      49

5.2.       Program działań niezbędnych dla poprawy stanu środowiska przed promieniowaniem............. 50

5.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 50

5.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 50

6.  Ochrona powierzchni Ziemi..................................................................................................... 50

6.1.       Możliwość poprawy czystości gleb i gruntów w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa.... 51

6.2.       Program działań na rzecz poprawy jakości gleb i gruntów.................................................................. 51

6.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 52

6.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 52

7.  Ochrona środowiska przyrodniczego....................................................................................... 52

7.1.       Ochrona środowiska przyrodniczego w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa................ 52

7.2.       Program działań niezbędnych do poprawy jakości walorów środowiska przyrodniczego............ 53

7.2.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 53

7.2.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 54

8.  Ochrona przeciwpowodziowa................................................................................................... 54

8.1.       Program działań niezbędnych dla ochrony przeciwpowodziowej...................................................... 54

8.1.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 55

8.1.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 55

9.  Rozwój rekreacji w mieście..................................................................................................... 55

9.1.1.     Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 55

9.1.2.     Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 56

10.   Edukacja ekologiczna......................................................................................................... 56

10.1.     Ocena aktualnego poziomu edukacji ekologicznej społeczności  miasta....................................... 56

10.2.     Kierunki działań w kształtowaniu świadomości ekologicznej............................................................. 57

10.3.     Program działań niezbędnych do rozwoju edukacji ekologicznej.................................................... 58

10.3.1.    Działania krótkookresowe, do roku 2007......................................................................................... 58

10.3.2.    Działania długookresowe, do roku 2011........................................................................................... 59

V.... Podstawowe instrumenty i narzędzia zarządzania realizacją Programu Ochrony Środowiska    60

1.  Instrumenty realizacji programu.............................................................................................. 60

1.1.       Instrumenty prawno – administracyjne..................................................................................................... 60

1.2.       Instrumenty ekonomiczno – rynkowe....................................................................................................... 60

1.3.       Instrumenty finansowe................................................................................................................................. 61

1.4.       Instrumenty z zakresu organizacji, zarządzania i marketingu........................................................... 63

1.5.       Instrumenty oddziaływania społecznego................................................................................................. 64

2.  Monitoring realizacji Programu Ochrony Środowiska................................................................. 65

2.1.       System monitorowania Programu Ochrony Środowiska....................................................................... 65

2.2.       Monitoring krajowego Programu Ochrony Środowiska......................................................................... 66

2.3.       System monitorowania regionalnego Programu Ochrony Środowiska............................................. 66

2.4.       Lokalny system monitorowania Programu Ochrony Środowiska........................................................ 67

3.  Finansowanie programu.......................................................................................................... 68

3.1.       Określenie źródeł finansowania................................................................................................................. 68

VI... Wykorzystane materiały....................................................................................................... 75

1.  Akty prawne.......................................................................................................................... 75

2.  Publikacje............................................................................................................................ 76

 

 

 


Spis tabel:

 

Tabela 1. Ujęcia wód podziemnych. 17

Tabela 2. Rejestr pomników przyrody miasta Dzierżoniów. 21

Tabela 3. Zestawienie emitorów zanieczyszczeń do powietrza. 24

Tabela 4. Zestawienie wielkości emisji zanieczyszczeń do powietrza. 24

Tabela 5. Punkty monitoringu jakości powietrza. 26

Tabela 6. Wyniki stężeń zanieczyszczeń powietrza [μg/m3], stałe punkty monitoringowe  w 2003 r. 27

Tabela 7. Wyniki pomiarów [μg/m3] zanieczyszczeń powietrza, punkty monitoringowe metodą pasywną w 2003 r. 27

Tabela 8. Dopuszczalne poziomy hałasu. 31

Tabela 9 Prognoza źródeł finansowania w latach 2002 ÷ 2010 (mln PLN) wg Programu wykonawczego do II Polityki Ekologicznej Państwa. 74

Tabela 10 Źródła finansowania Programu Ochrony Środowiska i Planu Gospodarki  Odpadami 74

 


I.                    Wstęp

1.         Podstawa formalno - prawna opracowania

Podstawę formalno – prawną „Programu Ochrony Środowiska miasta Dzierżoniów” opracowywanego przez Konsorcjum firm: Przedsiębiorstwo Projektowo – Doradcze „WROTECH” Sp. z o. o. i Przedsiębiorstwo Projektowo - Wdrożeniowe „Czyste Powietrze” Sp. z o.o. z Wrocławia, na zlecenie Związku Gmin Powiatu Dzierżoniowskiego w Dzierżoniowie, stanowi umowa zawarta 5 grudnia 2003 r. oraz ustawa Prawo Ochrony Środowiska z dn. 27.04.2001 r. wraz aktami prawnymi wyszczególnionymi w rozdz. VI. pkt 1.

 

2.         Cel i zakres Programu Ochrony Środowiska

Podstawą i przesłaniem do opracowania Programu Ochrony Środowiska jest zrównoważony rozwój tzn. taki rozwój gospodarczy, techniczny i społeczny, który nie powoduje szkód w środowisku naturalnym i nadmiernie nie wyczerpuje jego zasobów. Oznacza to nową filozofię rozwoju globalnego, regionalnego i lokalnego, przeciwstawiającą się wąsko rozumianemu wzrostowi gospodarczemu.

Definicja zrównoważonego rozwoju została określona po raz pierwszy w 1972 roku w Raporcie Bruntland „Nasza Wspólna Przyszłość” i w ślad za tym Raportem, w tzw. „Agendzie 21”.

Agenda 21, jeden z dokumentów końcowych konferencji Narodów Zjednoczonych z roku 1992 w Rio de Janeiro, tzw. Szczytu Ziemi, potwierdzona na II Szczycie Ziemi we wrześniu 2002 r. w Johanesburgu, określa program działań na XXI wiek, który zapewni aspiracje rozwojowe obecnego pokolenia z jednoczesnym zapewnieniem praw przyszłych pokoleń do zaspokojenia ich potrzeb rozwojowych.

Opracowanie Programu Ochrony Środowiska na każdym szczeblu administracyjnym (kraju, regionu, powiatu, gminy) powinno służyć przede wszystkim stworzeniu warunków dla takiego stymulowania procesów rozwoju, aby w jak najmniejszym stopniu zagrażały one środowisku naturalnemu.

Akty prawne dotyczące ochrony środowiska opierają się na następujących zasadach, które muszą być przestrzegane:

·        zasada zintegrowanego podejścia do ochrony środowiska jako całości - ochrona jednego lub kilku elementów przyrodniczych środowiska nie może odbywać się kosztem innego lub innych,

·        zasada zapobiegania (prewencji), polegająca na tym, że ten kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko ma obowiązek zapobiegania temu oddziaływaniu,

·        zasada przezorności – podejmujący działalność, której negatywne oddziaływanie na środowisko nie jest jeszcze rozpoznane, ma obowiązek, kierując się przezornością, podjąć wszelkie możliwe środki zapobiegawcze,

·        zasada „zanieczyszczający płaci” – każdy, kto powoduje szkodę w środowisku, w szczególności jego zanieczyszczenie, ponosi koszty usunięcia tych szkód, a także ten kto może powodować szkody w środowisku ponosi koszty zapobiegania tym szkodom, w szczególności zanieczyszczeniu środowiska,

·        zasada dostępu obywateli do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska,

·        zasada uwzględniania wymagań ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju podczas opracowywania polityk, strategii, planów, programów i projektów, a także w działalności inwestycyjnej,

·        prawo obywateli do uczestniczenia w postępowaniu w sprawie wydania decyzji z zakresu ochrony środowiska lub przyjęcia projektu polityki, strategii, planu lub programu, na zasadach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska,

·        zasada, że decyzja wydana z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony środowiska jest nieważna,

·        zasada, że podmioty korzystające ze środowiska oraz organy ochrony środowiska są obowiązane do stosowania metodyk referencyjnych, jeżeli metodyki takie zostały określone na podstawie ustaw, przy czym dopuszczalne jest stosowanie innej metodyki pod warunkiem udowodnienia równoważności jej wyników,

·        zasada przestrzegania hierarchii postępowania z odpadami, tj. w pierwszej kolejności zapobieganie wytwarzaniu, następnie minimalizacja ich ilości i szkodliwości, odzysk (w tym recykling), unieszkodliwianie, a na końcu składowanie odpadów wcześniej przekształconych,

·        zasada bliskości – odpady powinny być w pierwszej kolejności poddane odzyskowi lub unieszkodliwianiu w miejscu wytworzenia, a jeżeli nie jest to możliwe, to uwzględniając najlepszą dostępną technikę, powinny być przekazywane do najbliżej położonych miejsc, w których mogą zostać poddane odzyskowi lub unieszkodliwione,

·        rozszerzona odpowiedzialność producenta – nie tylko za odpady wytworzone w procesie produkcyjnym, ale także za odpady powstające podczas użytkowania oraz po zużyciu produktów.

 

Konieczne jest w związku z tym sukcesywne eliminowanie procesów i działań gospodarczych szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi, promowanie technologii i działań „przyjaznych środowisku” oraz przyspieszanie procesów rekultywacyjnych i przywracających środowisko do właściwego stanu, wszędzie tam, gdzie nastąpiła jego degradacja. Realizacja tych celów nie może jednak ograniczać tempa wzrostu gospodarczego ani powodować powstania napięć społecznych czy zagrożeń ekonomicznych.

 

Program Ochrony Środowiska miasta Dzierżoniów musi, oprócz spełnienia ogólnych założeń, odpowiadać zadaniom sformułowanym w II Polityce Ekologicznej Polski, Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego oraz Strategii Rozwoju miasta Dzierżoniów.

Celem polityki ekologicznej jest wprowadzanie na danym obszarze, w tym przypadku w mieście, ładu ekologicznego. Postulat ładu ekologicznego odzwierciedla polityka ekologiczna państwa, która stanowi dokument oparty na europejskich zasadach ekorozwoju. Regionalna polityka ekologiczna, w tym także miasta, musi być odzwierciedleniem celów i zadań, sposobów ich osiągnięcia określonych w polityce ekologicznej państwa, ale w odniesieniu do danego miasta.

Lokalna polityka ekologiczna obszaru powinna więc:

·       opierać się na rzetelnej diagnozie głównych problemów ekologicznych miasta,

·       wyznaczać priorytety działań w zakresie jakości powietrza atmosferycznego, gospodarki odpadami, ochrony zieleni i obszarów cennych przyrodniczo, gospodarki wodno - ściekowej, ochrony przed hałasem, promieniowaniem elektromagnetycznym itp.,

·       określać instrumenty i źródła finansowania przedsięwzięć proekologicznych.

 

3.         Korzyści wynikające z posiadania Programu Ochrony Środowiska

Posiadanie takiego dokumentu przynosi szereg korzyści dla samorządu terytorialnego i reprezentującej go władzy. Opracowanie umożliwia przede wszystkim:

·        harmonijny rozwój gospodarczy interesów z wykorzystaniem istniejących zasobów przyrodniczych

·        wyartykułowanie interesów społeczności miasta,

·        określenie zasad zachowań władz miasta,

·        ochronę zasobów przyrody i dóbr kultury miasta,

·        eliminację lub załagodzenie konfliktów w rozwoju miasta,

·        tworzenie korzystnego wizerunku miasta i jego władz,

·        mobilizację dodatkowych środków na rozwój zasobów miasta,

·        zapewnienie mieszkańcom, a także podmiotom gospodarczym poczucia stabilizacji,

·        polepszenie warunków zdrowotnych mieszkańców miasta przy zachowaniu lub poprawie stanu środowiska,

·        ubieganie się o środki na dofinansowanie rozwoju miasta pochodzące z zewnątrz np. administracji rządowej, fundacji oraz krajowych i międzynarodowych programów wspierających stymulowanie rozwoju.

 

4.         Metodyka opracowania Programu Ochrony Środowiska

Proces tworzenia Programu Ochrony Środowiska wymaga określonego nakładu pracy. Możliwe są różne rozwiązania procesu programowania. Różnice te polegają przede wszystkim na różnym stopniu uspołecznienia procesu tworzenia opracowań programowych. Z tego punktu widzenia, wyróżnić można dwa zasadnicze kierunki działań:

·          metody eksperckie,

·          metody uspołecznione (aktywne, partycypatywne).

Metody eksperckie, polegają na zleceniu wykonania zadania zespołowi ekspertów wyłonionych np. w drodze przetargu publicznego lub realizacji zadania przez personel odpowiednich wydziałów administracji samorządowej.

Metody uspołecznione polegają na współpracy regionalnych i lokalnych liderów w procesie tworzenia programu, który jest wspomagany przez zespół ekspertów i konsultantów różnych dziedzin. Można więc powiedzieć, że metoda ta oparta jest na partnerskiej współpracy międzysektorowej dla realizacji wspólnego celu, którym jest program odniesiony do realiów danego regionu.

Najlepsze efekty daje realizacja prac oparta głównie na metodzie uspołecznionej z elementami eksperckiej. Oznacza to w praktyce realizację zadania przez wyspecjalizowaną firmę, zespół fachowców z zakresu ochrony środowiska, ale w bardzo ścisłej współpracy z Zamawiającym a także z władzami wojewódzkimi oraz miastem. Bowiem tylko taka ścisła współpraca, oparta na pełnym partnerstwie i wzajemnym zaufaniu gwarantuje sukces i stworzenie Programu Ochrony Środowiska możliwego do realizacji i spełniającego wyzwania XXI wieku.

           

 

 

 


II.                  Ogólna charakterystyka miasta

1.         Położenie i uwarunkowania miasta

Miasto Dzierżoniów położone jest w południowej części województwa dolnośląskiego,
u podnóża Gór Sowich. Obszar miasta leży w obrębie Kotliny Dzierżoniowskiej, stanowiącej część Przedgórza Sudetów. Miasto zajmuje w większości obniżenie doliny Piławy i jej zbocza.

Istotnymi elementami krajobrazu są otaczające miasto wzniesienia: Góry Sowie (na zachód i południowy zachód), Wzgórza Bielawskie (na południu), północno-zachodni skraj Wzgórz Niemczańskich (na wschodzie – Wzgórza Krzyżowe i Wzgórza Gilowskie) oraz zachodnia część Wzgórz Kiełczyńskich (na północy), z leżącą bezpośrednio za nimi Górą Ślęża.

Obszar ten pod względem ukształtowania jest terenem urozmaiconym i ciekawym przyrodniczo. Powierzchnia miasta wynosi 20,1 km2.

Miasto Dzierżoniów jest głównym węzłem komunikacyjnym, przez który przebiegają trzy drogi wojewódzkie i trzy powiatowe.

Na rozwój przestrzenny miasta duży wpływ ma także rozwinięta sieć komunikacji drogowej i komunikacja kolejowa. Miasto położone jest na szlaku ważnych dróg wojewódzkich łączących miasto Dzierżoniów z Wrocławiem, Świdnicą, Ząbkowicami Śląskimi i Nową Rudą.
Bliskość drogi międzynarodowej Wrocław - Praga jest dodatkowym atutem podstrefy dzierżoniowskiej Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Natomiast bogata przeszłość historyczna regionu, wyróżnia miasto występowaniem cennych zespołów i obiektów zabytkowych.

Liczba mieszkańców w mieście Dzierżoniów wynosi około 37 000 mieszkańców.

W mieście działa ponad 3600 podmiotów gospodarczych, z tego ponad 98% należy do sektora prywatnego. Pomimo dużej liczebności i silnego rozdrobnienia podmiotów gospodarczych oraz znaczenia funkcji centralnych (miasto powiatowe i zarazem centrum zespołu miast „Trójkąta”), baza ekonomiczna miasta jest tradycyjnie zdominowana przez małe i średnie przedsiębiorstwa.

Miasto należy do obszarów o najwyższym zagrożeniu bezrobociem, pomimo spadku stopy bezrobocia w ostatnich latach, zagrożenie bezrobociem nadal występuje.

Do najbardziej dynamicznych działów gospodarki miasta należy handel. W ostatnich latach, dzięki rozwojowi WSSE, Podstrefa Dzierżoniów, zauważalny jest wzrost ilości firm produkcyjnych.

Turystyka, jako składnik bazy ekonomicznej miasta, posiada marginalne znaczenie.     

Rolnictwo, ze względu na znikomy areał gruntów rolnych, odgrywa marginesową rolę, zarówno jako miejsce pracy, jak i źródło dochodów budżetu miasta. Przestrzeń rolnicza obejmuje tylko
1 546 ha gruntów rolnych, odznacza się jednak bardzo wysokimi walorami produkcyjnymi.

 

2.         Warunki klimatyczne

            Warunki klimatyczne na obszarze miasta są następujące: w półroczu ciepłym dominuje tu klimat typu chłodnego, pochmurnego, lub bardzo pochmurnego i wilgotnego, natomiast w półroczu chłodnym klimat jest typu ciepłego, umiarkowanie słonecznego i umiarkowanie wilgotnego. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 7-8°C, średnia temperatura lipca (miesiąc najcieplejszy) wynosi 17-17,5°C, średnia temperatura stycznia (miesiąc najchłodniejszy) od –2 do –2,5°C.

            Występuje tu silne zróżnicowanie średnich temperatur w kolejnych latach (zwłaszcza w miesiącach zimowych).

            Średnia roczna suma opadów wynosi 624 mm, w półroczu letnim (V-X) opad wynosi 68,8% sum rocznych. Notuje się przewagę wiatrów z kierunku południowego, a drugorzędnie – z zachodniego.

            Średnia maksymalna grubość pokrywy śnieżnej wynosi 15-20 cm. Czas trwania pokrywy śnieżnej wynosi średnio 50-60 dni.

            Obszar cechuje zwiększona frekwencja burz atmosferycznych (rocznie średnio 24-26 dni z burzą).

 


III.                Opis stanu istniejącego, źródeł i tendencji przeobrażeń środowiska naturalnego na terenie gminy wraz z jego oceną

 

1.         Budowa geologiczna, zasoby złóż kopalin, gleby

1.1.             Geomorfologia regionu

Miasto Dzierżoniów położone jest na obszarze dużej jednostki fizyczno-geograficznej Przedgórza Sudeckiego i znajduje się w obrębie jednostki mniejszego rzędu Obniżenia Podsudeckiego. Na przeważającym obszarze Miasta Dzierżoniowa dominują formy pochodzenia lodowcowego wykształcone w formie fragmentów równiny moreny dennej występującej w części południowej i południowo-zachodniej oraz wysoczyzn morenowych płaskiej i falistej występujących w części północnej miasta. Pod tymi strukturami w części południowej i zachodniej zalegają formy pochodzenia denudacyjnego, czyli równiny denudacyjne natomiast w części wschodniej i północnej pod strukturami pochodzenia lodowcowego występują formy pochodzenia wodnolodowcowego w postaci powierzchni pokryw akumulacji wodnolodowcowej. Na omówione wyżej formy nakładają się dna dolin rzecznych współczesnych rzek tj. Piławy i jej dopływów. Miejscami szerokość dolin rzecznych dochodzi do kilku kilometrów. Ponad nimi w północno-zachodniej części wykształciły się tarasy akumulacyjne. W tej części miasta występują również ostańce denudacyjne o płaskich wierzchołkach.

 

1.2.             Budowa geologiczna

Miasto Dzierżoniów położone jest na obszarze bloku przedsudeckiego. Podłoże bloku przedsudeckiego zbudowane jest z utworów proterozoiczno-staropaleozoicznych reprezentowanych przez migmatyty i gnejsy warstewkowe smużyste z lokalnymi soczewami amfibolitów drobnoziarnistych laminowanych. W obrębie miasta w stropowej części utworów krystalicznych (migmatytów) wytworzyła się rynna, której oś podłużna przebiega z południowego-wschodu na północny-zachód. Rynnę tą wypełniają utwory trzeciorzędowe w postaci regolitów (zwietrzelin ilastych), neogeńskich iłów zawierających wkładki węgla brunatnego oraz gliny kaolinowe i żwiry serii Gozdnicy. Miąższość utworów trzeciorzędowych w obrębie omawianej rynny wynosi maksymalnie 90 m.

Powyżej zalegają utwory czwartorzędowe przykrywające niemal całą powierzchnię miasta Dzierżoniowa. Profil utworów czwartorzędowych rozpoczynają plejstoceńskie gliny zwałowe pochodzące ze zlodowacenia południowopolskiego osiągające maksymalną miąższość około 10 m. Na nich zalegają żwiry i piaski rzeczne stanowiące osad płaskich stożków napływowych rzeki Piławy dominujące w części południowej miasta oraz piaski i żwiry wodnolodowcowe. Lokalnie w rejonie miasta na utworach piaszczysto-żwirowych występują gliny zwałowe zlodowacenia środkowopolskiego. W północnej części miasta na powierzchni terenu znajdują się wychodnie proterozoiczno-staropaleozoicznych migmatytów, gnejsów warstewkowych smużystych oraz amfibolitów. Towarzyszom im gliny deluwialne z rumoszem skalnym. Najmłodszymi utworami zalegającymi na obszarze miasta Dzierżoniowa są holoceńskie piaski, żwiry oraz gliny dolin rzecznych towarzyszące współczesnym ciekom powierzchniowym. Lokalnie w części północno-wschodniej i południowo-zachodniej obserwuje się również występowanie namułów wypełniających zagłębienia bezodpływowe.

 

1.3.             Warunki geologiczno-inżynierskie

Na podstawie budowy geologicznej, występowania wód gruntowych oraz nachylenia powierzchni terenu na obszarze miasta Dzierżoniowa wyróżniono rejony różniące się warunkami geologiczno-inżynierskimi.

Do obszarów o warunkach korzystnych dla budownictwa należy zaliczyć znaczne obszary występowania utworów wodno-lodowcowych i lodowcowych ze zlodowacenia środkowopolskiego. Znaczne powierzchnie miasta zbudowane są z gruntów piaszczysto-żwirowych średniozagęszczonych i zagęszczonych oraz z glin zwałowych występujących w stanie półzwartym i twardoplastycznym. Dobrymi warunkami posadowienia charakteryzują się również utwory budujące tarasy wyższe nadzalewowe.

Do obszarów o warunkach geologiczno-inżynierskich utrudniających budownictwo należy zaliczyć utwory budujące dna dolin Piławy i jej dopływów. Utwory wypełniające doliny rzeczne są słabozagęszczone, a dodatkowym utrudnieniem dla posadowienia budynków w dolinach rzek jest wysoki poziom wód gruntowych.

Na bardzo niekorzystne własności budowlane wpływa występowanie gruntów organicznych tj. namułów. Utwory te występują na niewielkiej powierzchni miasta w części północno-wschodniej i południowo-zachodniej.

Ponadto znaczne utrudnienia dla posadowienia budowli występują na obszarach o podłożu skalistym trudno urabialnym.

 

1.4.             Surowce mineralne miasta

Na terenie miasta Dzierżoniowa nie stwierdzono występowania udokumentowanych złóż surowców mineralnych.

 

1.5.             Stan czystości gleb i gruntów

Na obszarze miasta Dzierżoniowa gleby i przypowierzchniowe grunty zostały zmodyfikowane procesami antropogenicznymi. W rejonach, w których nie nastąpiły procesy antropogeniczne, gleby zostały wykształcone jako gleby opadowo-glejowe i płowe opadowo-glejowe, płowe oraz w rejonach dolin rzecznych jako mady rzeczne. Pod względem bonitacyjnym grunty orne znajdujące się w obrębie miasta należą do klas IVa i VIb. Największy wpływ na jakość gleb i gruntów wywiera działalność człowieka powodująca powierzchniowe, punktowe bądź obszarowe źródła zanieczyszczeń, produkcja rolnicza, oddziaływanie gazów i pyłów emitowanych ze źródeł przemysłowych i motoryzacyjnych. Według informacji uzyskanych z raportów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska we Wrocławiu, obecnie nie stwierdza się negatywnego oddziaływania na gleby i grunty położone w granicach miasta Dzierżoniowa.

Z powodu oddziaływania antropogenicznego na środowisko naturalne oraz emitowanie różnego rodzaju zanieczyszczeń, zaistniała, oprócz klasycznej klasyfikacji bonitacyjnej gleb, potrzeba stosowania klasyfikacji stopnia zanieczyszczenia gleb. Zgodnie z klasyfikacją Instytutu Upraw i Nawożenia w Puławach (IUNG), zawartość w gruntach metali ciężkich z 2000 r., na terenach sąsiadujących z obszarem miasta (obszar powiatu dzierżoniowskiego nie został objęty monitoringiem krajowym jakości gleb) tj. w punktach nr 307 powiat świdnicki, nr 209 powiat wrocławski i nr 311 powiat ząbkowicki, charakteryzuje się zawartością naturalną związków kadmu Cd, miedzi Cu, niklu Ni, ołowiu Pb i cynku Zn, co pozwala je zaklasyfikować do gleb o dużej wartości rolniczej.

Badania dotyczyły również właściwości fizyko-chemicznych gleb, stanu zakwaszenia oraz zawartości przyswajalnych makro i mikroelementów. Badania odczynu gleb użytkowanych rolniczo znajdujących się w granicach powiatu dzierżoniowskiego wskazują na konieczność wapnowania ponad 87 % gleb. W związku ze znacznym zróżnicowaniem gleb pod kątem zawartości przyswajalnego fosforu, potasu i magnezu, wymaga się stałego śledzenia stanu zasobności gleb. Natomiast badania zawartości przyswajalnych mikroelementów w glebach powiatu nie wykazują konieczności dodatkowego uzupełniania gleb o bor, miedź, mangan, molibden i cynk.

 

1.6.             Podsumowanie

1.       Na obszarze miasta Dzierżoniowa w budowie geologicznej podłoża wyróżniono utwory proterozoiczno-staropaleozoiczne reprezentowanego przez skały budujące Metamorfik Gór Sowich, utwory trzeciorzędowe oraz najmłodsze osady czwartorzędowe.

2.       Utwory przypowierzchniowe oraz gleby zostały na terenie miasta Dzierżoniowa lokalnie zmodyfikowane procesami antropogenicznymi. Monitoring jakości gleb, prowadzony przez Okręgową Stację Chemiczno - Rolniczą we Wrocławiu, zalicza badane utwory pod kątem zawartości metali ciężkich do gleb charakteryzujących się w przewadze zawartością naturalną. Poziom odczynu gleb wskazuje na konieczność wapnowania ponad 87 % powierzchni pól użytkowanych rolniczo.

3.       Na obszarze miasta Dzierżoniowa nie występują udokumentowane surowce naturalne.

 

2.         Wody powierzchniowe

2.1.             Charakterystyka wód powierzchniowych wraz z oceną jakości wód powierzchniowych w aspekcie gospodarki wodno – ściekowej

2.1.1.             Wody płynące

Miasto Dzierżoniów leży na przedgórzu Gór Sowich. Góry Sowie i ich przedgórze odwadniane są od południowego zachodu i północnego zachodu przez dopływy Bystrzycy. Należy do nich Piława, prawobrzeżny dopływ Bystrzycy.

Rzeki Gór Sowich mają charakter górskich potoków, w większości płynących głęboko wciętymi, wąskimi i niekiedy skalistymi dolinami. Ze względu na niską na ogół przepuszczalność utworów powierzchniowych, ich małe miąższości, niską pojemność retencyjną uszczelnionego podłoża skalnego oraz odprowadzanie wód atmosferycznych w płytkich strefach zwietrzelin, reżim odpływu rzecznego cechuje na tym obszarze znaczna zmienność. Przy podwyższonych sumach opadów atmosferycznych, wymuszonych przez barierę górską, powoduje to występowanie gwałtownych wezbrań, które mogą stanowić niekiedy zagrożenie powodziowe, zwłaszcza na obszarze przedgórskim. Typowym dla rzek tego obszaru jest także występowanie bardzo niskich stanów niżówkowych, wówczas w części potoków przepływ może całkowicie zanikać.

Średni roczny przepływ Piławy w profilu Mościsko (powierzchnia zlewni 291,3 km2, 21-letni okres obserwacji 1963-1983) wynosi 2,23 m3/s, natomiast przepływy ekstremalne mieszczą się w przedziale od 0,09 do 114 m3/s. Średni odpływ jednostkowy dla tej zlewni wynosi 7,7 dm3/s·km2, minimalny 0,31 dm3/s·km2, a maksymalny 391 dm3/s·km2.

Dorzecze Piławy cechuje znacznie niższy odpływ jednostkowy, niż innych górskich terenów dorzecza Bystrzycy. Wiązać to należy ze wspomnianym zjawiskiem cienia opadowego, występującego po wschodniej stronie Gór Sowich. Wskaźnik odpływu jednostkowego jest podstawową, ogólną miarą zasobów wodnych zlewni. Jego obniżone wartości w obrębie dorzecza Piławy świadczą, iż tereny te nie cechuje bogactwo zasobów wodnych.

Na obszarze Gór Sowich wezbrania występują głównie w okresie letnim (VII-VIII), natomiast niżówki występują zarówno w okresie letnim (VI-VIII), jak też i w jesiennym (IX-X).

Obserwacje stanów wody Piławy prowadzone są na wodowskazie w Dzierżoniowie przy ul. Kopernika. W 1986 r. parametry hydrauliczne koryta Piławy radykalnie zmieniono ciężką zabudową techniczną. Po wykonaniu tych prac zauważono poprawę warunków hydraulicznych przewodzenia wód wezbraniowych w korycie Piławy. Koryto Piławy w Dzierżoniowie jest obecnie lepiej przystosowane do transmisji wysokich fal wezbraniowych. Przepływ jest obecnie szybszy, a warstwa wody w korycie mniejsza. Rezultatem tego musi być jednak przyspieszone pojawianie się szczytu fali wezbraniowej poniżej Dzierżoniowa. Skutki tego mogą być negatywne wtedy, gdy doprowadzi to do nałożenia się fali z Dzierżoniowa na fale wezbraniowe rzek uchodzących do Piławy poniżej miasta. Zjawiska takiego jednak do tej pory nie udokumentowano.

Prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożenia wezbraniem ekstremalnym terenów omawianego miasta należy uznać za wysokie, jednak nie odbiegające radykalnie od wielkości uzyskiwanych dla innych obszarów Sudetów i bezpośrednio do nich przyległych stref przedgórskich.

Biorąc pod uwagę dorzecze górnej Bystrzycy, Piławy oraz Nysy Kłodzkiej na odcinku przedgórskim można powiedzieć, że gminy dorzecza Piławy miały podczas powodzi w 1997 roku dużo szczęścia. Maksymalny odpływ jednostkowy Piławy w Mościsku osiągnął bowiem tylko 303 dm3/s·km2, gdy Bystrzycy w Jugowicach wyniósł aż 2390 dm3/s·km2. Bruzda cienia opadowego, jaka zaznaczyła się w Górach Sowich i na ich bezpośrednim przedpolu, uratowała wówczas miejscowości dorzecza Piławy od całkowitej katastrofy.

            Pod względem jakości prowadzonych wód rzeka Piława wraz z dopływem potokiem Brzęczek badana była z częstotliwością 1 raz w miesiącu. Jakość wody w rzece Piławie w 2002 r. pod względem fizyko-chemicznym we wszystkich przekrojach pomiarowo-kontrolnych nie odpowiadała normom. Jednak w pierwszym punkcie badawczym, zlokalizowanym powyżej Piławy Górnej, poza granice określone dla III klasy czystości wybiegała jedynie zawartość azotu azotynowego, poziom ponadnormatywny osiągnęły również stężenia innych związków biogennych: fosforanów i fosforu ogólnego. Zawartość substancji organicznych w tych punktach badawczych odpowiadała III klasie, natomiast w przekroju ujściowym II klasie czystości. O klasyfikacji w zakresie fizyko-chemicznym zadecydowała tym samym zawartość substancji biogennych.

            Stan sanitarny rzeki Piławy, określony na podst. zanieczyszczenia bakteriologicznego wody, na całej długości wybiegał poza granice klasyfikacyjne.

Wyniki badań hydrobiologicznych w punkcie znajdującym się powyżej Pieszyckiego Potoku odpowiadały II klasie czystości, natomiast w przekroju ujściowym rzeki zawartość chlorofilu „a” nie odpowiadał normom.

 

2.1.2.             Wody stojące

            Na obszarze gminy brak jest zbiorników wodnych.

 

2.2.             Podsumowanie

            Reżim hydrologiczny rzeki Piławy na terenie miasta Dzierżoniów kształtowany jest pod wpływem jej dopływów – górskich potoków spływających z północnych zboczy Gór Sowich i charakteryzujących się zmiennym przepływem i częstymi stanami niżówkowymi. Odcinek ten jest zanieczyszczony, odbiera bowiem ścieki z leżących powyżej miejscowości. O stanie czystości rzeki decydowały podwyższone zawartości związków biogennych – azotu azotynowego, fosforanów i fosforu ogólnego a także ponadnormatywne ilości bakterii fekalnych.

 

3.         Wody podziemne

3.1.             Warunki hydrogeologiczne

Na obszarze miasta Dzierżoniowa wyróżnia się jedno główne czwartorzędowe piętro wodonośne oraz podrzędne pięto proterozoiczne. Piętro proterozoiczne występuje w południowej i południowo-zachodniej części miasta, natomiast piętro czwartorzędowe występuje w części południowej, centralnej oraz północno-wschodniej. Pozostały obszar miasta pozbawiony jest występowania użytkowych poziomów wodonośnych.

 

            Piętro czwartorzędowe

            Główne zasoby wód podziemnych miasta wiążą się z utworami czwartorzędowymi, z których korzysta większość ujęć. Występują tutaj dwa główne poziomy wodonośne: górny poziom wodonośny piasków i żwirów wodnolodowcowych i dolny poziom wodonośny struktury kopalnej. Głębokość występowania pierwszego użytkowego poziomu wodonośnego waha się w granicach od 1 dla poziomu górnego do 24 m ppt dla poziomu dolnego - struktury kopalnej, (średnio na głębokości 11 m). Zwierciadło wody ma charakter swobodny bądź napięty pod przykryciem utworów izolujących, a układ ciśnień hydrostatycznych obu poziomów wykazuje łączność hydrauliczną. Miąższość utworów wodonośnych kształtuje się od 2 m na skraju piętra czwartorzędowego do 26,5 w osi struktury kopalnej. Wydajność pojedynczych studni ujmujących wody poziomów czwartorzędowych mieści się w przedziale od 10 do 30 m3/h.

 


Piętro proterozoiczne

            Podrzędne znaczenie dla zaopatrzenia w wodę miasta Dzierżoniowa posiada wodonośne piętro proterozoiczne występujące w obrębie gnejsów sowiogórskich. Kolektorem wód podziemnych są tu szczeliny i spękania skał krystalicznych. Głębokość występowania stref wodonośnych zawiera się w przedziale od 15 do 50 m ppt. Są to najczęściej wody pod ciśnieniem, znajdujące się pod naporem zwięzłych skał krystalicznych. Ze względu na szczelinowy charakter skał przyjęto izolację mieszaną – brak izolacji i izolację słabą. Wydajność pojedynczych studni ujmujących wody proterozoiczne nie przekracza 10 m3/h.

 

            Na obszarze miasta Dzierżoniowa nie występują Główne Zbiorniki Wód Podziemnych (GZWP) i związane z nimi strefy ochronne – najwyższej i wysokiej ochrony wód podziemnych (ONO i OWO).

           

3.2.             Zasoby wód podziemnych

            Na obszarze miasta Dzierżoniowa wydziela się kilka poziomów użytkowych w obrębie dwóch pięter wodonośnych: czwartorzędowego i proterozoicznego, na których bazują wszystkie ujęcia wód podziemnych zaopatrujące mieszkańców w wodę pitną i do celów gospodarczych.

Na terenie miasta zlokalizowanych jest ponad 15 komunalnych i zakładowych ujęć wód podziemnych. Łączne zasoby eksploatacyjne przedstawionych ujęć wynoszą ok. 472 m3/h. W tabeli nr 1 zestawiono informacje dotyczące studni oraz zasobów eksploatacyjnych ważniejszych ujęć wód podziemnych.

 

Tabela 1. Ujęcia wód podziemnych

Numer otworu zgodny z mapą (zał. 2)

Użytkownik

Lokalizacja

Ilość studni

Zasoby

eksploata

-cyjne

m3/h

Depresja

m

Stratygrafia

warstwy

wodonośnej

1

WiK Dzierżoniów – ul. Cicha

Dzierżoniów

1

141,0

2,6- 7

Czwartorzęd

2

WiK Dzierżoniów - ul. Kilińskiego

Dzierżoniów

3

125,0

38,5

Proterozoik

3

WiK Dzierżoniów - ul. Staszica

Dzierżoniów

1

15,0

11,0

Czwartorzęd

5

Terenowa Obrona Przeciwlotnicza

Dzierżoniów

1

0,5

13,0

Czwartorzęd

6

Terenowa Obrona Przeciwlotnicza

Dzierżoniów

1

1,7

4,9

Czwartorzęd

7

Terenowa Obrona Przeciwlotnicza

Dzierżoniów

1

1,4

3,6

Czwartorzęd

8

Ośrodek Zdrowia

Dzierżoniów

1 st. awaryjna

0,5

5,2

Czwartorzęd

9

Sudecka Komunikacja Autobusowa

Dzierżoniów

1

5,8

5,5

Czwartorzęd

10

Byłe Zakłady Radiowe " Diora "

Dzierżoniów

10

21,6

6,5

Czwartorzęd

11

Byłe Zakłady Radiowe " Diora "

Dzierżoniów

17,0

38,0

Proterozoik

12

Zakłady Bawełniane

Dzierżoniów

5

26,0

12,0

Czwartorzęd

13

Zakłady Bawełniane

Dzierżoniów

12

31,0

10,0

Czwartorzęd

14

Zakłady Bawełniane

Dzierżoniów

1

16,0

8,0

Czwartorzęd

15

Była Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska

Dzierżoniów

1

4,4

82,2

Proterozoik

 

Informacje zawarte w tabeli zestawiono w oparciu o dane pochodzące z Banku Hydro Państwowego Instytutu Geologicznego oraz mapy hydrogeologicznej w skali 1:50 000 arkusz Dzierżoniów.

Na mapie - załączniku 2 przedstawiono lokalizację ujęć wód podziemnych z obszaru miasta.

3.3.             Ocena jakości wód podziemnych

Na obszarze miasta Dzierżoniowa, w dolinie potoku Brzęczek niewielkie, użytkowe piętra wodonośne pod względem jakości wód generalnie mieszczą się w II klasie średniej jakości i nie wykazują przekroczeń wymagań dla wód pitnych. Na pozostałym obszarze, w centrum i północnej części miasta, w wodach podziemnych stwierdzono przekroczenia SO4, Mn, Fe i suchej pozostałości. Wody tego piętra zaliczane są do wód III niskiej klasy jakości.

 

3.4.             Podsumowanie

1.              Na obszarze miasta Dzierżoniowa ujęcia wód podziemnych wykorzystują zasoby wodne zgromadzone w poziomach wodonośnych piętra czwartorzędowego i podrzędnie proterozoicznego.

2.              Na obszarze miasta Dzierżoniowa nie wydzielono Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP).

3.              Łączne zasoby wód podziemnych na obszarze miasta Dzierżoniowa szacuje się na ok. 287 m3/h.

 

4.         Środowisko przyrodnicze gminy, formy użytkowania terenu

4.1.             Cenne składniki flory

Roślinność Miasta Dzierżoniów ma charakter typowo miejski. Stanowi ją głównie flora zagospodarowana na skwerach i w parkach miejskich. Łączna powierzchnia terenów zielonych wynosi ponad 26 hektarów. W ramach utrzymania zieleni na terenie miasta w sposób stały prowadzone są następujące prace: koszenie trawników, przycięcia żywopłotów, utrzymanie czystości chodników, alejek, trawników, podlewanie i pielęgnacja waz kwiatowych, grabienie liści, formowanie i cięcia pielęgnacyjne drzew i krzewów, usuwanie wiatrołomów, naprawa uszkodzonych ławek i urządzeń służących do zabawy. W celu uatrakcyjnienia terenów zielonych miejsca te są wzbogacane o nowa elementy zabawowe tj. piaskownice, huśtawki, itp. oraz boiska do gier zespołowych. Ponadto miasto prowadzi program skierowany do mieszkańców Dzierżoniowa dotyczący dofinansowania tworzenia terenów zielonych.

Teren miasta charakteryzuje się zupełnym wylesieniem i minimalnym zadrzewieniem, stanowiącym 0,2% powierzchni miasta.

Na terenie miasta zlokalizowanych jest 17 pomników przyrody, zebranych w tabeli nr 2. W celu utrzymania pomników przyrody w dobrym stanie zdrowotnym prowadzone są stałe zabiegi dendrologiczne. Wszystkie pomniki zlokalizowane na terenie Dzierżoniowa oznaczone są tabliczkami informującymi, że dane drzewo poddane jest pod ochronę prawną.

Na obrzeżach miasta roślinność powiązana jest z walorami przyrodniczymi terenów sąsiednich.

 

4.2.             Lasy

Obszar należący do miasta jest wylesiony. Na terenie miasta nie ma lasów, niewielkie powierzchnie zadrzewione występują w części północnej oraz wschodniej. Powierzchnia ta wynosi 7 ha, co stanowi 0,2 % całej powierzchni gminy.

 

4.3.             Cenne składniki fauny

Trudno mówić o składnikach fauny na terenie miasta. Grupą zwierząt, licznie reprezentowaną na takim obszarze są gatunki związane ze środowiskiem człowieka. Zależność zwierząt od człowieka jest zróżnicowana począwszy od gatunków silnie związanych z człowiekiem, takich jak mysz domowa i gołąb domowy, poprzez dużą grupę zwierząt mocno przywiązanych do człowieka, takich jak psy i koty.

Ze względu na fakt, że miasto Dzierżoniów położone jest w niedalekim sąsiedztwie gór, od zachodu otaczają go Góry Sowie a od północy Wzgórza Kiełczyńskie, na obrzeżach miasta zdarza się spotkać zwierzęta leśne, np. lisy, sarny, zające.

 

Świat zwierzęcy, w znajdujących się w niedalekim sąsiedztwie miasta, Górach Sowich
i Wzgórzach Kiełczyńskich, przestawia się następująco:

bezkręgowce:

·          pachnica,

·          koziorogi dębowy i bukowy– ustąpiły, podobnie jak nadobnica alpejska, w XIX pod wpływem zmian w dąbrowach i buczynach oraz masowego zbieractwa,

·          paź żeglarz i niepylak motyle dzienne, które z powodu zbieraczy zanikły w Karkonoszach na początku XX w. Bardzo rzadko pojawia się paź królowej. Intensyfikacja rolnictwa w latach 1950-1985 uniemożliwiła ich powrót i przyczyniła się do silnego ograniczenia liczebności wielu innych motyli dziennych. Głęboki regres rolnictwa w Sudetach oraz zmiana powierzchni ornych na użytki zielone stwarza warunki do powrotu wielu gatunków bytujących w ekosystemach nieleśnych lub na styku z leśnymi,

·          biegaczowate– nierozpoznana do końca liczba gatunków,

·          trzmiele– nierozpoznana do końca liczba gatunków.

kręgowce:

·          płazy: 10 gatunków – traszka górska, zwyczajna i grzebieniasta, salamandra plamista, grzebiuszka ziemna, ropucha zielona, ropucha zwyczajna, żaba wodna i żaba moczarowa.

Poprawa czystości wód i spadek ich zakwaszenia, powrót wielu drobnych bezkręgowców, pozwoli na naturalną restytucję populacji płazów.

·          gady: 5 gatunków – jaszczurki zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec
i żmija,

·          ptaki: około 80 gatunków. Napór ludzi, poprzez penetrację wszystkich zakątków Gór Sowich, jest głównym czynnikiem ograniczania liczebności populacji wielu gatunków lub uniemożliwia powrót większych gatunków ptaków drapieżnych i kuraków. Koniecznym będzie monitorowanie tych interakcji i podjęcie działań ograniczających ataki np. lisa czy jenota na głuszca i cietrzewia czy jarząbka. Szczególnie niebezpieczny jest lis, którego ochrania człowiek przez podawanie szczepionek doustnych,

·          ssaki: 31 gatunków, z tego kilka niespotykanych do XIX wieku lub penetrujących okazjonalnie okolice Sudetów. Nietoperze, silnie stresowane przez zimowe wycieczki ludzi do sztolni i nielicznych jaskiń, zmniejszają liczebność swoich populacji. Nowe budownictwo nie stwarza możliwości do zimowania, a zanik starych, dziuplastych drzew również ogranicza bazę lęgową nie tylko nietoperzy, ale i wielu ptaków, w tym nocnych.

 

4.4.             Obiekty przyrodniczo cenne, pomniki przyrody

W niedalekim sąsiedztwie miasta znajdują się dwa parki krajobrazowe. Park Krajobrazowy Gór Sowich, leży na zachód od miasta, natomiast Ślężański Park Krajobrazowy zorientowany jest na południowy wschód od Dzierżoniowa.

 

            Ślężański Park Krajobrazowy - powołany został 8 czerwca 1988 roku, uchwała nr XXIV/155/88 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu, w celu zachowania środowiska przyrodniczo - krajobrazowego, ochrony zabytków archeologicznych, a także w celach naukowych i dydaktycznych oraz dla rekreacji i turystyki. Konieczność ochrony terenów przyległych do parku, a położonych w obszarze byłego województwa wałbrzyskiego, spowodowała wydanie przez ówczesnego Wojewodę Wałbrzyskiego, Rozporządzenia nr 23/94 z dnia 24 maja 1994 roku o objęciu ochrona Wzgórz Kiełczyńskich oraz wprowadzeniu
w obszarze byłego województwa wałbrzyskiego strefy ochronnej.

 

Park Krajobrazowy Gór Sowich - utworzony został 8 listopada 1991 roku, rozporządzeniem nr 7/91, w celu zachowania walorów przyrodniczych, kulturowych
i estetycznych masywu Gór Sowich. Zajmuje powierzchnię 8 140,7 ha.

O wysokich wartościach przyrodniczych Gór Sowich, obok walorów krajobrazowych decyduje również szata roślinna, która nosząc piętno działalności człowieka, zachowała w dużym stopniu charakter naturalnej roślinności terenów górskich.

Obejmuje swoimi granicami najwyższą część Sudetów Środkowych, z główną kulminacją Wielką Sową (1015 m n.p.m.).

Park leży w zasięgu regla dolnego. W krajobrazie dominują lasy, zajmujące 94,2 % powierzchni Parku, wśród których przeważają monokultury świerkowe. Na terenie Parku występuje łęg jesionowy, jaworzyna górska, kwaśna buczyna górska, żyzna buczyna sudecka, bór świerkowy.

W Parku występuje 28 gatunków roślin podlegających całkowitej ochronie. Do gatunków zagrożonych wyginięciem należą storczyki – buławnik wielokwiatowy i storczyk plamisty. Objęta ochroną jest tu kosodrzewina. W granice Parku włączono kompleks leśny Nadleśnictwa Wałbrzych w gminie Głuszyca, o powierzchni 1243,67 ha z drzewostanami nasiennymi
i licznymi ostojami zwierzyny.

 

Na terenie miasta Dzierżoniów zlokalizowanych jest siedemnaście obiektów, które decyzją wojewody lub uchwałą Rady Miejskiej zostały uznane jako pomniki przyrody ożywionej. Największą grupę drzew poddanych pod ochronę pod względem gatunku stanowi cis pospolity oraz buk pospolity. Inne gatunki drzew poddane pod ochronę to: topola biała, topola kanadyjska, jesion, lipa, dąb, platon klonolistny, kasztanowiec biały oraz dąb szypułkowy.

           

Tabela 2. Rejestr pomników przyrody miasta Dzierżoniów

Lp.

Obiekt poddany ochronie

Określenie położenia

Opis obiektu

Objęty ochroną

1.

Cis pospolity

ul. Daszyńskiego

obwód [cm]: 82

wiek [lata]: 160

wysokość [m]:10

rozpiętość [m]:6

7140/57/82

2.

Cis pospolity

Zespól Szkół Radiotechnicznych

obwód [cm]: 104

wiek [lata]: 210

wysokość [m]: 11

rozpiętość [m]: 7

7140/60/82

3.

Cis pospolity

ul. Pocztowa 6

obwód [cm]: 140

wiek [lata]: 205

wysokość [m]: 15

rozpiętość [m]: 10

Uchwała Rady Miejskiej

4.

Cis pospolity

szt. 2

ul. Kościelna 21

forma krzewiasta

7140/65/82

5.

Cis pospolity

szt. 11

ul. Świdnicka - Centralna

forma krzewiasta

7140/67/82

6.

Topola biała

ul. Świdnicka - Złota

obwód [cm]: 420

wiek [lata]: 120

wysokość [m]: 25

rozpiętość [m]: 15

Uchwała Rady Miejskiej

7.

Topola kanadyjska

ul Wierzbowa

obwód [cm]: 530

wiek [lata]: 70

wysokość [m]: 25

rozpiętość [m]: 15

Uchwała Rady Miejskiej

8.

Jesion wyniosły

ul. Mickiewicza

obwód [cm]: 160

wiek [lata]: 110

wysokość [m]: 25

rozpiętość [m]: 10

7140/59/82

9.

Platan klonolistny

ul. Pocztowa 14

obwód [cm]: 630

wiek [lata]: 160

wysokość [m]:22

rozpiętość [m]:23

7140/62/82

10.

Platan klonolistny

ul. Świdnicka - Kościuszki

obwód [cm]: 462

wiek [lata]: 140

wysokość [m]: 20

rozpiętość [m]: 15

Uchwała Rady Miejskiej

11.

Kasztanowiec czerwony

ul. Pocztowa 14

obwód [cm]: 233

wiek [lata]: 110

wysokość [m]: 12

rozpiętość [m]: 8

7140/63/82

12.

Dąb szypułkowy

ul. Wojska Polskiego 13

obwód [cm]: 404

wiek [lata]: 250

wysokość [m]: 20

rozpiętość [m]: 15

Uchwała Rady Miejskiej

13.

Dąb szypułkowy

ul. Świdnicka - kino Zbyszek

obwód [cm]: 355

wiek [lata]: 160

wysokość [m]: 26

rozpiętość [m]: 17

7140/58/82

14.

Buk pospolity

ul. Świdnicka - Kościuszki

obwód [cm]: 303

wiek [lata]: 150

wysokość [m]: 30

rozpiętość [m]: 11

Uchwała Rady Miejskiej

15.

Buk pospolity

Park przy restauracji Centralna

obwód [cm]: 390

wiek [lata]: 190

wysokość [m]: 16

rozpiętość [m]: 10

Uchwała Rady Miejskiej

16.

Buk pospolity

Skwer przy ul. Daszyńskiego

obwód [cm]: 340

wiek [lata]: 180

wysokość [m]: 13

rozpiętość [m]: 16

Uchwała Rady Miejskiej

17.

Lipa drobnolistna

Skwer przy dworcu PKP

obwód [cm]: 419

wiek [lata]: 180

wysokość [m]: 27

rozpiętość [m]: 8

Uchwała Rady Miejskiej

 

4.5.             Ocena stanu środowiska przyrodniczego

1.     Istotnymi elementami krajobrazu miasta Dzierżoniów są otaczające go wzniesienia: Góry Sowie (na zachód i południowy zachód), Wzgórza Bielawskie (na południu), północno-zachodni skraj Wzgórz Niemczańskich (na wschodzie – Wzgórza Krzyżowe i Wzgórza Gilowskie) oraz zachodnia część Wzgórz Kiełczyńskich (na północy), z leżącą bezpośrednio za nimi Górą Ślęża.

2.     Obszar miasta jest wylesiony. Zadrzewienia zajmują 0,2 % powierzchni miasta Dzierżoniów.

3.     Na terenie miasta zlokalizowanych jest siedemnaście pomników przyrody ożywionej.

 

5.         Gospodarka wodno – ściekowa

5.1.             Zaopatrzenie gminy w wodę

Miasto Dzierżoniów zaopatrywane jest z wodociągu grupowego obsługiwanego przez „WiK” Sp. z o.o. Dzierżoniów o łącznej długości 60,1 km. Źródłem wody dla wodociągu są studnie wiercone i głębinowe o łącznych zasobach eksploatacyjnych Qe = 1.151,7 m3/h zatwierdzonych decyzjami Oś.IV-7211/39/90, Oś.IV-6210/173/98, Oś.IV-6210/50/93, OŚ IV-6210/169/98, OŚ IV-6210/168/98, OŚ IV-6210/172/98, OŚ IV-6210/74b/98, OŚ IV-6210/74a/98, OŚ IV-7211/38/90. Ujęcia stanowiące źródła zasobów wodociągu znajdują:

·          w Dzierżoniowie przy ul. Cichej (3 studnie),

·          w Dzierżoniowie przy ul. Kilińskiego (1 studnia),

·          w Dzierżoniowie przy ul. Staszica (1 studnia),

·          w Uciechowie (7 studni),

·          w Kiełczynie (3 studnie),

·          w Tuszynie i Borowicy (5 studni),

·          w Kamieniczkach (6 studni),

·          w Kamionkach (1 studnia i 5 ujęć powierzchniowych).

Aglomeracja dzierżoniowska zaopatrywana jest również z wodociągu grupowego należącego do „WiK” Dzierżoniów czerpiącego z ujęcia powierzchniowego (zbiornik „Lubachów”) o zasobach eksploatacyjnych Qe = 1250 m3/h zatwierdzonych decyzją Oś.IV-6210/27/94.

Z indywidualnych ujęć czerpią następujące jednostki:

·          NGK " PLUTON " Sp. z o.o., ul. Batalionów Chłopskich 19. Na potrzeby technologiczne zakładu czerpana jest woda w ilości Qmaxh = 46 m3/h

·          Sudecka Komunikacja Autobusowa Sp. z o.o. z indywidualnego źródła pobiera wody w ilości Qmaxh = 3,0 m3/h

Gmina zwodociągowana jest w 99,9 %. Sieci wodociągowej nie posiadają pojedyncze nieruchomości zlokalizowane przy ul. Wiejskiej i przy ul. Brzegowej.

 

5.2.             Sieć kanalizacyjna i oczyszczalnie ścieków

Na terenie gminy długość kanalizacji prowadzącej ścieki sanitarne kolektorami o średnicach Ø0,20 ÷ Ø0,80 m wynosi 58,2 km. Długość kanalizacji ogólnospławnej wynosi 7,3 km (średnica kolektora Ø 0,20 ÷ Ø 0,60 m).

Tereny skanalizowane na obszarze gminy stanowią 99,7 %. Nie skanalizowane są ulice: Wiejska, Zielona, Polna.

Na terenie miasta Dzierżoniów, przy ul. Brzegowej znajduje się, będąca w trakcie przebudowy, oczyszczalnia ścieków, która składa się z następujących obiektów:

·          krata

·          piaskownik i koryto pomiarowe

·          osadnik wstępny

·          komory osadu czynnego

·          stacja dmuchaw

·          osadnik wtórny I°

·          przepompownia ścieków i osadów I°

·          przepompownia osadu recyrkulowanego i nadmiernego

·          złoże biologiczne

·          osadnik wtórny II°

·          kolektory dopływowe i odpływowe

·          wydzielone komory fermentacyjne

·          wyloty ścieków do rzeki

·          laguny osadowe

·          poletko osadowe

Rzeczywista ilość ścieków dopływających do oczyszczalni wynosi 6593 m3/d. Przepustowość oczyszczalni ścieków po przebudowie będzie wynosić 7.500 m3/d, a parametry ścieków odpowiadać będą wymaganiom zawartym w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 2002 r. (Dz. U. 212 z 2002 r. poz. 1799).

Odbiornikiem ścieków jest rzeka Piława w km 27+516.

Użytkownikiem oczyszczalni jest „WiK” Sp. z o. o. z Dzierżoniowa, które dysponuje pozwoleniem wodnoprawnym, wydanym na okres przebudowy oczyszczalni tj. do dnia ważnym do dnia 31.12.2015 r.

 

6.         Powietrze atmosferyczne

6.1.             Źródła emisji zanieczyszczeń do powietrza

Na terenie miasta Dzierżoniów zlokalizowanych jest szereg zorganizowanych i niezorganizowanych źródeł emisji zanieczyszczeń do powietrza. Do zorganizowanych źródeł należy zaliczyć przede wszystkim wysokie źródła punktowe (kominy), wprowadzające do powietrza zanieczyszczenia powstałe w trakcie spalania paliw w celach grzewczych i na potrzeby technologiczne (kotłownie, piece). Poza spalaniem paliw w celach grzewczych, w mieście znajdują się również inne źródła zorganizowanej emisji zanieczyszczeń z różnorodnych procesów technologicznych.

Zestawienie emitorów punktowych, zlokalizowanych na terenie miasta Dzierżoniów, sporządzone na podstawie pozwoleń na emisję zanieczyszczeń do powietrza, przedstawiono w tabeli 3.

 

Tabela 3. Zestawienie emitorów zanieczyszczeń do powietrza

L.p.

Podmiot

Adres

SO2

NO2

CO

Pył

ogół.

Inne

Węglowodory

Suma

1

Kotłownia osiedlowa DZT S.A.

ul. Złota 11

262,24

52,448

32,78

124,58

-

-

472,0

2

Zakład Nr 4 ,,Silesiana " "

ul. Bat. Chłop. 19

30,58

8,255

5,159

22,46

-

-

66,5

3

METZELER APS Sp. Z o.o.

ul. Pieszycka 2

0,09

1,279

3,6

-

27,585

59,331

91,9

4

Zakład Nr 1,,Silesiana " "

ul. Brzegowa 17

16,81

1,93

2,32

17,83

-

0,0576

38,9

5

Sp. z o.o. ,,LIBRA "

ul. Pieszycka

0,05

0,813

0,203

0,192

18,653

29,93

49,8

6

DZT Wałbrzych

ul. Świdnicka 38

7,96

2,34

5,85

4,117

-

0

20,3

7

Henkel Ceresit Sp. Z o.o.

ul. Pieszycka 6

0,66

2,9716

1,9007

12,7249

-

-

18,3

8

ORION Sp. z o.o.

ul. Pieszycka 4

-

-

-

-

3,017

8,077

11,1

9

ZEBRA Sp. z o.o.

ul. Złota 2

-

-

-

-

4,09

5,906

10,0

10

,,DIS " s.c. Zakład Nr 2

ul. Podwalna 9

1,54

0,24

5,414

0,65

-

-

7,8

11

Centrozap-Defka Sp. Z o.o.

ul. Parkowa 4

0,07

0,0232

5,063

1,6287

0,0058

0,1741

7,0

12

SPWDTechnodrzew

ul. Podwalna 6

0,16

0,143

0,018

3,88

-

-

4,2

13

P.P.U. ,,ŻELCOOP " " Sp. z o.o.

ul. Garbarska 4

0,05

0,152

1,93

1,992

-

-

4,1

14

ZMUG ,,DEZAM " " Sp. Z o.o.

ul. Staszica 24

0,002

0,51

0,12

0,13

0,4532

1,5617

2,8

15

ZPA ,,DOMEX " " Sp. z o.o.

ul. Pieszycka

0,02

0,397

0,398

1,028

0,005

0,024

1,9

16

Spółka z o.o. ,,ŻELMET " "

ul. Cicha 6

-

-

-

 

-

1,083

1,1

17

Kotłownia Zakładu Kąpiel.

ul. Sienkiewicza 13

0,01

0,328

0,092

-

-

-

0,4

18

METZELER APS Sp. Z o.o.

ul. Bat. Chłop. 19

-

-

-

0,3

0,04

-

0,3

19

NGK " " PLUTON " " Sp.z o.o.

Ul. Bat. Chłop. 19

-

-

-

-

-

0,2824

0,3

20

Spólka akcyjna BROEN-DZT

ul. Pieszycka 10

-

-

-

0,192

-

0,013

0,2

21

Zakład Przetwórstwa Rybnego

ul. Świdnicka 38

-

0,001

0,149

0,009

-

0,009

0,2

22

Spółka z o.o. DIONAR

ul. Nowowiejska 50A

-

-

-

0,108

-

0,0041

0,1

Łącznie

320

72

65

192

54

106

809

 

Zestawienie ilości wyemitowanych zanieczyszczeń do powietrza w 2003 r. podlegających opłacie za korzystanie ze środowiska (tj. bez emitorów indywidualnych) uzyskanych z Dolnośląskiego Urzędu Marszałkowskiego, przedstawiono w tabeli 4.

 

Tabela 4. Zestawienie wielkości emisji zanieczyszczeń do powietrza

Lp.

Zanieczyszczenie

Roczna emisja

[Mg/rok]

1

dwutl. siarki

46,7123

2

dwutl. azotu

41,5632

3

tlenek węgla

149,8644

4

w.alif.do C12

3,3752

5

węglow.aroma

0,0022

6

chlorowodór

0,0007

7

akroleina

0,0015

8

benzo(a)piren

0,0259

9

formaldehyd

0,0118

10

ksylen

0,1841

11

octan winylu

0,0533

12

toluen

0,2368

13

aceton

0,4251

14

alk.butylowy

0,0078

15

octan etylu

0,1220

16

octan metylu

0,0083

17

ftalandwubuty

0,0266

18

pył ogółem

71,0611

19

sadza

11,5138

 

Łącznie

325,1962

 

            Na podstawie danych z powyższych tabeli należy stwierdzić, że w Dzierżoniowie wielkości emisji zanieczyszczeń do powietrza ze źródeł przemysłowych oraz komunalnych są na stosunkowo wysokim poziomie w porównaniu do innych gmin powiatu dzierżoniowskiego.

Emisja z procesów spalania paliw w celach grzewczych bywa lokalnie uciążliwa, szczególnie w przypadku starej zabudowy zwartej oraz zabudowy jednorodzinnej, gdzie wyróżnia się skupiska niskich (małych) emitorów tj. przede wszystkim indywidualnych kotłów grzewczych opalanych węglem lub koksem.

Poza lokalnymi kotłowniami, do znaczących źródeł zanieczyszczeń na terenie miasta należy zaliczyć emisję zanieczyszczeń ze spalania paliw w pojazdach samochodowych. Emisję tą, która nie posiada charakteru stałego ani w miejscu, ani w czasie, zaliczamy do emisji niezorganizowanej.

Udział źródeł emisji niezorganizowanych w ogólnej emisji szacowany jest jako znaczący, lecz nie określony ilościowo, ze względu na charakter i rozproszenie źródeł niepunktowych. Lokalnie wpływ emisji niezorganizowanej na stan czystości powietrza bywa dominujący. Notowane jest to szczególnie w centrach miejscowości, co związane jest z bezpośrednią bliskością miejsc emisji oraz zabudowy mieszkaniowej i budynków użyteczności publicznej.

 

6.2.             Monitoring zanieczyszczeń powietrza

System monitoringu powietrza w województwie dolnośląskim jest oparty na pomiarach stężeń zanieczyszczeń w powietrzu, wykonywanych w automatycznych, mobilnych oraz manualnych stanowiskach pomiarowych, wchodzących w skład:

a)       sieci międzynarodowej, na którą składają się:

·        system Czarny Trójkąt,

·        system EUROAIRNET,

b)       sieci krajowej, na którą składają się:

·        sieć podstawowa,

·        sieć nadzoru ogólnego,

c)       sieci regionalnej monitoringu chemizmu opadów atmosferycznych, , nadzór nad siecią ma Wrocławski Oddział Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej,

d)       sieci wojewódzkiej, obejmującej stałe stacje pomiarowe i laboratoria mobilne nadzorowane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska

e)       sieci lokalnych, prowadzonych i finansowanych przez zakłady przemysłowe.

 

Stan czystości powietrza na terenie miasta scharakteryzowano na podstawie, uzyskanych z Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska we Wrocławiu, wyników analiz stężeń zanieczyszczeń powietrza z 2003 roku, tj. SO2, NOx i pyłu zawieszonego w punktach monitoringowych zlokalizowanych w rejonie Dzierżoniowa, tj. na obszarze powiatu dzierżoniowskiego. Punkty te scharakteryzowano w tabeli 5.

 

Tabela 5. Punkty monitoringu jakości powietrza

Lp.

Lokalizacja stacji

Rodzaj

pomiarów

Analizowane zanieczyszczenia

/ czas uśredniania wyników

1

Dzierżoniów, ul. Krasickiego

manualny

SO2/24, NO2/24, PM10BS*/24

2

Bielawa, ul. Grota-Roweckiego

manualny

SO2/24, NO2/24, PM10BS*/24

3

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

manualny

SO2/24, NO2/24, PM10BS*/24

4

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

pasywny

SO2, NO2,

5

Dzierżoniów, Os. Błękitne

pasywny

SO2, NO2,

6

Dzierżoniów, ul. Mickiewicza

pasywny

SO2, NO2, 

7

Pieszyce, ul. Kopernika

pasywny

SO2, NO2,

8

Bielawa, ul. Bankowa

pasywny

SO2, NO2,

* - stężenie pyłu reflektometrycznego (Black Smog)

** - punkty zlokalizowane w obszarze ochrony uzdrowiskowej

 

Pomiary w stałych punktach monitoringowych prowadzone są metodami manualnymi (laboratoryjnymi) przez lokalne Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, natomiast monitoring metodą pasywną opiera się na analizie wskaźnikowej wykonywanej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska we Wrocławiu.

 

6.3.             Stan zanieczyszczenia powietrza

Stan zanieczyszczenia powietrza jest jednym z najbardziej zmiennych stanów środowiska. W znaczącym stopniu zależy od wielkości chwilowych emisji ze źródeł zlokalizowanych na terenie gminy oraz od wielkości transgranicznej migracji zanieczyszczeń. Poniżej w tabelach 6 i 7 przedstawiono zestawienie średniorocznych i sezonowych stężeń zanieczyszczeń podlegających monitoringowi w stałych punktach.

 


Tabela 6. Wyniki stężeń zanieczyszczeń powietrza [μg/m3], stałe punkty monitoringowe
 w 2003 r.

L.p.

Punkt pomiarowy

Sezon

letni

Sezon

grzewczy

Stężenie

średnioroczne

% wartości

dopuszczalnej*

Stężenia 24-godzinne

1 max

4 max

Liczba przypadków powyżej poziomu dopuszaczalnego

Dwutlenek siarki (SO2)

1

Dzierżoniów, ul. Krasickiego

5,0

23,7

13,1

66 %

100,0

61,0

0

2

Bielawa, ul. Grota-Roweckiego

3,6

12,1

7,9

40 %

44,0

35,0

0

3

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

3,2

7,3

4,9

25 %

34,0

 

0

Dwutlenek azotu (NO2)

1

Dzierżoniów, ul. Krasickiego

12,9

16,7

14,7

37 %

-

-

-

2

Bielawa, ul. Grota-Roweckiego

10,2

13,8

12,1

30 %

-

-

-

3

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

12,3

14,7

13,3

38 %

-

-

-

Pył zawieszony PM 10***

1

Dzierżoniów, ul. Krasickiego

8,4

44,6

26,9

67 %

177,0

58,5

55

2

Bielawa, ul. Grota-Roweckiego

7,0

32,0

19,7

49 %

169,5

36,0

25

3

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

4,0

14,0

8,5

21 %

130,5

18,0

7

 

- potencjalne przekroczenie wartości kryterialnych

 

* - z powodu braku dopuszczalnego poziomu stężenia średniorocznego SO2 ze względu na ochronę zdrowia ludzi, przyjęto wartość dopuszczalną ze względu na ochronę roślin, tj. 20 μg/m3, do 2001 roku obowiązujące średnioroczne stężenie dopuszczalne SO2 wynosiło 40 μg/m3

**  - punkt zlokalizowany w obszarze ochrony uzdrowiskowej

*** - wyniki pomiarów pyłu zawieszonego  reflektometrycznego BS po przeliczeniu na PM10 (zastosowany współczynnik: PM10 = 1,5· BS)

 

Ponadto w 2003 roku prowadzone były pomiary stężeń dwutlenku siarki i dwutlenku azotu metodą pasywną. Wyniki analiz zestawiono w tabeli 7.

 

Tabela 7. Wyniki pomiarów [μg/m3] zanieczyszczeń powietrza , punkty monitoringowe metodą pasywną w 2003 r.

L.p.

Wyszczególnienie

punktu monitoringowego

Sezon

letni

Sezon

grzewczy

Stężenie

średnioroczne

% wartości

dopuszczalnej*

Dwutlenek siarki (SO2)

1

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa**

2,8

9,8

6,3

32%

2

Dzierżoniów, Osiedle Błękitne

4,4

14,1

9,3

47%

3

Dzierżoniów, ul. Mickiewicza

4,0

18,2

11,1

56%

4

Pieszyce, ul. Kopernika

5,7

29,5

17,6

88%

5

Bielawa, ul. Bankowa

8,2

32,0

20,1

101%

Dwutlenek azotu (NO2)

1

Przerzeczyn Zdrój, ul. Zdrojowa

9,6

14,8

12,2

35%

2

Dzierżoniów, Os. Błękitne

19,3

27,2

23,3

58%

3

Dzierżoniów, ul. Mickiewicza

17,0

28,7

22,8

57%

4

Pieszych, ul. Kopernika

9,2

18,7

13,9

35%

5

Bielawa, ul. Bankowa

9,7

23,3

16,5

41%

* - z powodu braku dopuszczalnego poziomu stężenia średniorocznego SO2 ze względu na ochronę zdrowia ludzi, przyjęto wartość dopuszczalną ze względu na ochronę roślin, tj. 20 μg/m3, do 2001 roku obowiązujące średnioroczne stężenie dopuszczalne SO2 wynosiło 40 μg/m3

** - przyjęto wartości dopuszczalne dla obszarów uzdrowiskowych z Rozporządzeniem MŚ […]

 

Dwutlenek siarki SO2

Stężenia średnioroczne SO2 w  rejonie Dzierżoniowa, w ubiegłym roku wahały się w granicach od 6,3 do 20,1 µg/m3 i przekraczały nieznacznie przyjętą wartość dopuszczalną. Najniższe stężenie średnioroczne zanotowano w uzdrowiskowej miejscowości Przerzeczyn. We wszystkich punktach pomiarowych stwierdzono wyższe stężenia w sezonie grzewczym. Także największe wartości stężeń średniodobowych występowały również w zimie. Potwierdza to fakt, że źródłami emisji dwutlenku siarki do powietrza, mającymi dominujący wpływ na stężenia SO2 w powietrzu, są procesy spalania paliw w celach grzewczych. Stężenia dwutlenku siarki na terenie powiatu dzierżoniowskiego utrzymują się w ostatnich latach na stałym, stosunkowo niskim poziomie.

 

Dwutlenek azotu NO2

Stężenia średnioroczne NO2 w rejonie Dzierżoniowa nie przekraczały 60 % wartości dopuszczalnej. Największe stężenia średnioroczne, tj. 23,3  mg/m3 (pomiar metodą pasywną) odnotowano w Dzierżoniowie na Osiedlu Błękitnym, natomiast najmniejsze stężenia średnioroczne stwierdzono w Bielawie i Przerzeczynie Zdrój. Stężenie średnioroczne dwutlenku azotu w 2002 r. w odniesieniu do lat poprzednich utrzymywało się praktycznie na stałym poziomie. Sezonowa zmienność stężeń dwutlenku azotu jest znacząco mniejsza niż w przypadku dwutlenku siarki, co świadczy o znaczącym wpływie emisji tlenków azotu z procesów spalania paliw w silniki samochodów, jednakże znaczący jest także wpływ emisji tlenków azotu ze spalania paliw w celach grzewczych.

 

Pył zawieszony

Stężenie średnioroczne pyłu zawieszonego, w przeliczeniu na pył PM10, w rejonie Dzierżoniowa mieściło się w przedziale od 8,5 µg/m3 (Przerzeczyn Zdrój) do 26,9 µg/m3 (Dzierżoniów ul. Krasickiego) i nie przekroczyły 70 % wartości dopuszczalnej pyłu zawieszonego PM10 wynoszącej 40 µg/m3. Sezonowa zmienność stężenia pyłu zawieszonego jest wysoka, podobnie jak w przypadku SO2, co świadczy o znaczącym wpływie emisji gazów z procesów spalania paliw w celach grzewczych na wielkość stężeń pyłu zawieszonego w powietrzu. Stosunkowo wysokie stężenia pyłu zawieszonego w Dzierżoniowie świadczą o możliwym przekraczaniu w tym regionie wartości dopuszczalnych, jednak ze względu na przeliczeniowy charakter rozpatrywanych stężeń (brak bezpośredniego pomiaru stężeń pyłu zawieszonego PM10) nie można mówić o przekroczeniu wartości dopuszczalnych.

 

Podsumowanie

Po analizie danych dotyczących emisji zanieczyszczeń do powietrza oraz jakości powietrza atmosferycznego należy stwierdzić, że miasto Dzierżoniów charakteryzuje się stosunkowo wysokimi stężeniami zanieczyszczeń, w szczególności zapylania w centrum oraz stężenia dwutlenku azotu na Osiedlu Błękitnym. Wartości średnich stężeń zanieczyszczeń w sezonach w różnych punktach, świadczą o zróżnicowanym wpływie procesów spalania paliw w celach grzewczych i ruchu samochodowego na stan czystości powietrza. Wysokie, maksymalne stężenia średniodobowe wynikają z lokalnych utrudnionym rozprzestrzenianiu się zanieczyszczeń. Przykładem tego jest wysokie zapylenie powietrza w Dzierżoniowie, w dużym stopniu wynikające z emisji z indywidualnych kotłów grzewczych opalanych paliwami stałymi.
W związku z powyższym Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska planuje instalację w centrum Dzierżoniowa automatycznej stacji pomiarowej monitoringu jakości powietrza.

 

6.4.             Wnioski

1.     Miasto Dzierżoniów charakteryzuje się podwyższonymi stężeniami zanieczyszczeń w powietrzu w odniesieniu do pozostałych miast i gmin powiatu dzierżoniowskiego. Dotyczy to w szczególności stężenia pyłu zawieszonego oraz dwutlenku azotu.

2.     Główny wpływ na stan zanieczyszczenia powietrza w lecie ma ruch samochodowy, natomiast w zimie procesy spalania paliw w celach grzewczych oraz ruch samochodowy.

3.     Dla mieszkańców najbardziej uciążliwe są niskie źródła emisji oraz zanieczyszczenia komunikacyjne, występujące szczególnie w centrum miast. Obszar ten charakteryzuje się dużym zagęszczeniem zabudowy o ogrzewaniu indywidualnym, gęstą siecią dróg oraz utrudnionymi warunkami rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. Centra miast to miejsca szczególnie narażone na chwilowe przekroczenia dopuszczalnych norm jakości powietrza.

4.     Problemy emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłów z dużych zakładów przemysłowych oraz głównych kotłowni nie są już tak znaczące jak w ubiegłym dziesięcioleciu. Emisja zanieczyszczeń do powietrza, przez procesy technologiczne w zakładach pracy nie stanowi obecnie znaczącego źródła zanieczyszczeń powietrza i z roku na rok maleje. Dalsze ograniczanie emisji z procesów technologicznych uzależnione jest w dużej mierze od uwarunkowań ekonomiczno-ekologicznych i w obecnym czasie, ograniczanie emisji zanieczyszczeń do powietrza wynika zbyt często jedynie z likwidacji całych procesów oraz stanowisk pracy.

 

7.         Stan środowiska akustycznego

7.1.             Wprowadzenie

Ocena stanu środowiska ze względu na emisję hałasu z różnych źródeł dokonywana jest na podstawie pomiarów poziomu dźwięku równoważnego A w dB. Wyniki prowadzonych pomiarów odnoszone są do wartości dopuszczalnych zawartych w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 roku w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.

Miasto Dzierżoniów nie posiada danych dotyczących wielkości hałasu, co nie pozwala na dokładną ocenę zagadnień zanieczyszczeń środowiska hałasem.

Brak monitoringu hałasu na terenie gminy uniemożliwia jednoznaczną ocenę wpływu na środowisko emitowanego hałasu.

Badania prowadzone na terenie Polski wskazują na zwiększenie obszarów o niekorzystnym klimacie akustycznym, co prowadzi do objęcia szkodliwym oddziaływaniem hałasu coraz większej liczby ludności.

 

7.2.             Główne źródła hałasu

Głównymi źródłami hałasu na terenie miasta Dzierżoniów, stanowiącymi uciążliwość dla środowiska i ludzi może być hałas emitowany z obiektów przemysłowych i usługowych tzw. hałas przemysłowy oraz hałas drogowy i kolejowy.

 

Hałas przemysłowy

Hałas przemysłowy odczuwany jest jako jeden z najbardziej dokuczliwych hałasów w środowisku i jest najczęstszą przyczyną skarg ludności, co często znajduje odzwierciedlenie w ilości interwencji zgłaszanych do WIOŚ.

Poziom hałasu przemysłowego jest kształtowany indywidualnie dla każdego obiektu i zależny jest od rodzaju maszyn i urządzeń hałasotwórczych, izolacyjności ścian hal przemysłowych, prowadzonych procesów technologicznych oraz funkcji urbanistycznej sąsiadujących z nimi terenów. Uciążliwość hałasu emitowanego z tych obiektów jest zróżnicowana i zależna między innymi od ilości źródeł i czasu ich pracy, stopnia wytłumienia, odległości od obszarów i obiektów chronionych oraz od wartości normatywnej dopuszczalnego poziomu hałasu dla danego terenu.

Do obiektów przemysłowych, które mogą pogorszyć stan środowiska akustycznego, wyszczególnionych na podstawie wydanych decyzji, na terenie miasta Dzierżoniów należą:

1.         DIORA/RESSORTS VENEL w Dzierżoniowie Spółka z o.o., ul. Świdnicka 38,

2.         Zakład IV Spółki Akcyjnej „Silesiana” w Dzierżoniowie, ul. Batalionów Chłopskich 19,

3.         Spółka Akcyjna „BROEN-DZT” w Dzierżoniowie,

4.         DIONAR Sp. z o.o. w Dzierżoniowie, ul. Nowowiejska 50 a,

5.         Decyzję na emitowanie hałasu posiada także Zakład Naprawy Maszyn i Urządzeń Technicznych „MASZ-TECH, ul. Relaksowa 10. Zakład trudni się naprawą urządzeń takich jak: kosiarki, piły, wiertarki, młoty pneumatyczne itp. Może stanowić uciążliwość tylko dla bezpośrednich sąsiadów.

Ww. obiekty położone są w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej i usługowej. Przekroczenie dopuszczalnych pomiarów hałasu emitowanego przez ww. obiekty są niewielkie do kilku dB, co częściowo mieści się w granicach błędu pomiarowego. Ich zasięg oddziaływania jest niewielki, przy czym lokalizacja wyżej wyszczególnionych obiektów w pobliżu obszarów objętych ochroną pod względem akustycznym powoduje, że staje się obiektem uciążliwości akustycznej o charakterze lokalnym.

Hałas przemysłowy powoduje uciążliwość w znacznie mniejszym wymiarze niż hałasy pochodzące od środków komunikacji, ale pomimo tego jest on główną przyczyną interwencji ludności.

 

Hałas komunikacyjny

Dominującym źródłem hałasu w środowisku jest ruch drogowy, a lokalnie także ruch kolejowy. O wielkości poziomu hałasu z tych źródeł decydują: natężenie ruchu, prędkość pojazdów, ich stan techniczny, stan nawierzchni dróg, płynność ruchu, nachylenie jezdni, a także kultura jazdy kierowców. W Polsce, z końcem lat 80 – tych nastąpił gwałtowny rozwój motoryzacji, wyrażający się rekordowym, w stosunku do lat poprzednich, przyrostem liczby samochodów, z dużym udziałem pojazdów o stosunkowo niskich parametrach eksploatacyjnych.

Hałas drogowy jest jednym z najbardziej uciążliwych źródeł hałasu w środowisku, przede wszystkim ze względu na powszechność jego występowania.

Hałas komunikacyjny, w przeważającej części, w bezpośredniej odległości od źródła zawiera się w granicach 75 ÷ 80 dB. Skumulowane gęstości rozkładów poziomów hałasu drogowego w ciągu doby wykazują, że w 50 % przypadków, poziom hałasu drogowego przekracza 70 dB, a w ponad 10 % przypadków, poziom hałasu drogowego mniejszy jest od 60 dB. Niektóre z chwilowych maksymalnych poziomów hałasu osiągają wartości zbliżone do 100 dB. Dla orientacji w tabeli 8 przedstawiono wartości dopuszczalne.

 

Tabela 8. Dopuszczalne poziomy hałasu

Lp.

Przeznaczenie terenu

pozostałe obiekty i grupy źródeł hałasu

pora dnia - przedział czasu odniesienia równy 8 najmniej korzystnym godzinom dnia

pora nocy - przedział czasu odniesienia równy 1 najmniej korzystnej godzinie nocy

1        

2        

3        

4        

1

a. Obszary A ochrony uzdrowiskowej

b. Tereny szpitali poza miastem

40

35

2

a.   Tereny wypoczynkowo-rekreacyjne poza miastem

b.   Tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej

c.   Tereny zabudowy związanej ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży

d.   Tereny domów opieki

e.   Tereny szpitali w miastach

45

40

3

a. Tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowego

b. Tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z usługami rzemieślniczymi

c. Tereny zabudowy zagrodowej

50

40

4

a. Tereny w strefie śródmiejskiej miast powyżej 100 tys. mieszkańców ze zwartą zabudową mieszkaniową i koncentracją obiektów administracyjnych, handlowych i usługowych

55

45

 

Powyższe wartości wskazują, że klimat akustyczny przy każdym odcinku drogi jest niekorzystny dla ludzi zamieszkujących na terenach położonych w bezpośrednim sąsiedztwie dróg.

Brak pomiarów hałasu drogowego na terenie miasta Dzierżoniów uniemożliwia jednoznaczne określenie przekroczeń wartości dopuszczalnych i wyznaczenie terenów zagrożonych nadmierną emisją hałasu.

Z przeprowadzonej analizy dotyczącej zagrożenia środowiska hałasem wynika, że obszarem uciążliwym pod względem hałasu drogowego może być jedynie obszar gminy wzdłuż dróg wojewódzkich nr 384 Nowa Ruda - Strzelin oraz nr 382 Ząbkowice Śląskie - Świdnica.

W przypadku hałasu kolejowego wielkość i zasięg oddziaływania w zasadniczy sposób zależy od częstotliwości kursowania pociągów (zarówno osobowych jak i towarowych), prędkości trakcyjnej, składu taboru kolejowego, technicznego przygotowania torowiska oraz topografii terenu wraz z lokalną strukturą zabudowy. Zasięg negatywnego oddziaływania hałasu kolejowego w środowisku, uzależniony od warunków technicznych ruchu, może sięgać po obu stronach terenu sąsiadującego z koleją do 200 metrów. W zależności od prędkości trakcyjnej, a co za tym idzie propagacji hałasu, zasięg ten w obszarze zabudowanym w okolicach przystacyjnych powinien zawężać się do linii pierwszej zabudowy, która teoretycznie powinna znajdować się w odległości min. 40 ÷ 50 m od torowiska.

Hałas pochodzący od trakcji kolejowych niewątpliwie wywołuje uciążliwości dla mieszkańców terenów sąsiadujących. Jednak tak jak przy pozostałych rodzajach hałasu, również dla hałasu kolejowego brak jest pomiarów na terenie miasta Dzierżoniów ze względu na to, że ruch kolejowy w mieście jest niewielki, w związku z czym nie jest uciążliwy.

 

7.3.             Ocena klimatu akustycznego

Przedstawiona charakterystyka klimatu akustycznego występującego na terenie miasta Dzierżoniów pozwala na sformułowanie następujących wniosków:

1.     Z analizy klimatu akustycznego i warunków urbanistycznych wynika, że hałas drogowy i przemysłowy nie stanowią uciążliwości dla mieszkańców miasta i gminy, poza ww. wymienionymi zakładami oraz poza obszarami położonymi wzdłuż dróg nr 382 i nr 384.

2.     Emisja hałasu drogowego najprawdopodobniej może mieć w przyszłości tendencję zwyżkową ze względu na znaczny wzrost liczby pojazdów oraz rozciągnięcie czasu ruchu drogowego do późnych godzin wieczornych.

3.     Dla szczegółowego zidentyfikowania zadań z zakresu ochrony środowiska akustycznego niezbędne jest zlokalizowanie ewentualnych obszarów narażonych na ponadnormatywne oddziaływanie, głównie hałasu komunikacyjnego. Ten rodzaj hałasu może bowiem stanowić główny element uciążliwości dla środowiska naturalnego na terenie gminy.

 

8.         Promieniowanie elektromagnetyczne

8.1.             Wprowadzenie     

Promieniowanie elektromagnetyczne może występować wszędzie, zarówno w miejscu pracy jak i w domu czy obiektach wypoczynkowych. Źródłem emitowania promieniowania są m.in.:

·        stacje telewizyjne i radiowe oraz telefonii komórkowej,

·        urządzenia przemysłowe,

·        systemy przesyłowe energii elektrycznej,

·        systemy nawigacyjne obiektów lotniskowych,

·        sprzęt gospodarstwa domowego i powszechnego użytku zasilany prądem zmiennym.

            Wszystkie te systemy są źródłami promieniowania elektromagnetycznego emitowanego w szerokim zakresie częstotliwości i o różnych poziomach wartości natężenia pola elektromagnetycznego.

            Zasady ochrony pracy i środowiska naturalnego przed szkodliwym działaniem pola elektromagnetycznego są w Polsce określone szczegółowymi przepisami. Przepisy te wymagają przeprowadzania okresowych kontroli natężenia pola elektromagnetycznego w pobliżu źródeł promieniowania. Narzucają warunki, konieczne do spełnienia, przy lokalizacji i eksploatacji urządzeń wytwarzających promieniowanie, w pobliżu miejsc zamieszkałych, a także budownictwa w pobliżu istniejących źródeł promieniowania (np. nadajników radiowych, telewizyjnych, stacji transformatorowych i rozdzielni wysokiego napięcia).

 

8.2.             Źródła promieniowania

Głównymi źródłami promieniowania elektromagnetycznego na terenie miasta Dzierżoniów są pojedyncze obiekty i liniowe źródła PEM. Do źródeł PEM należy zaliczyć głównie:

·        stację bazową telefonii komórkowej Polkomtel S.A. z Warszawy zlokalizowaną na wieży ciśnień na Plantach w Dzierżoniowie w granicach działki oznaczonej nr geodezyjnym 350/3,

·        stację bazową telefonii komórkowej PTK CENTERTEL Sp. z o.o. z Warszawy, system IDEA GSM nr F - 4892-WB1 zlokalizowaną na wieży kościoła pw. Marii Matki Kościoła w Dzierżoniowie przy ul. Świdnickiej,

·        stację bazową telefonii komórkowej zlokalizowaną na wieży kościoła pw. Św. Jerzego, przy ul. Kościelnej,

·        stacje elektroenergetyczne o napięciu 110 kV oraz linie elektroenergetyczne o napięciu 110 kV.

            W przypadku anten stosowanych w telefonii komórkowej, promieniowanie elektromagnetyczne występuje w odległości kilkunastu metrów od anteny (w jej osi) a dopiero w dalszej odległości mówimy o obszarze promieniowania elektromagnetycznego. Promieniowanie wytwarzane przez anteny nadawcze stacji bazowej sieci komórkowych jest częścią widma elektromagnetycznego, które jest scharakteryzowane częstotliwością. Każda antena posiada swoją przestrzenną charakterystykę promieniowania opisywaną w danych katalogowych. Od charakterystyki promieniowania anteny oraz od mocy doprowadzanej z nadajnika do anteny zależy obszar zasięgu jej działania, zgodnie z jej przeznaczeniem. Zakres częstotliwości, w którym pracują stacje bazowe ww. sieci zalicza się do promieniowania niejonizującego, z uwagi na jego własności fizyczne.

            Maksymalny zasięg oddziaływania dla ww. obiektów nie przekracza promienia 13 ÷ 17 m od źródła, na wysokości od 59 do 39 m dla masztów (anten) telefonii komórkowej. Z obliczeń i rysunków zamieszczonych w raportach oddziaływania poszczególnych stacji telefonii komórkowych na środowisko wynika, że pole elektromagnetyczne o wartościach przekraczających dopuszczalny poziom gęstości pola elektromagnetycznego występuje w wolnej przestrzeni niedostępnej dla ludności, dlatego też stacje te nie oddziaływają w sposób negatywny na środowisko i zdrowie ludzi.

Natomiast w przypadku linii elektroenergetycznych odległość teoretyczna wynosi 12 ÷ 15 m dla linii 110 kV od jej osi w obie strony.

 


8.3.             Ocena stanu środowiska w zakresie PEM

Analiza materiałów i zebranych informacji pozwala na następujące wnioski:

1.     Brak jest pomiarów pola elektromagnetycznego, co uniemożliwia precyzyjne opisanie istniejącej sytuacji w zakresie promieniowania elektromagnetycznego na terenie gminy.

2.     Występujący w ostatnich latach wzrost zapotrzebowania na usługi telefonii komórkowej, powoduje systematyczny wzrost infrastruktury stacji bazowych, będących źródłami promieniowania elektromagnetycznego. W związku z tym należy liczyć się również ze wzrostem emisji promieniowania do środowiska.

3.     W celu dokładnego określenia wielkości PEM w środowisku, a także określenia dynamiki jego wzrostu należy prowadzić dokładną rejestrację źródeł PEM, a w ramach monitoringu szerokopasmowych pomiarów widma pól elektromagnetycznych.

 

9.         Identyfikacja potencjalnych zagrożeń

Według informacji uzyskanych od Straży Pożarnej w Dzierżoniowie do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia awarii przemysłowej zalicza się:

1.     Rozlewnia Gazu Płynnego ORLEN Petrogaz Płock Sp. z o.o., ul. Kilińskiego 15 w Dzierżoniowie. Na terenie tego zakładu zlokalizowany jest propan - butan. Jest to gaz palny tworzący z powietrzem mieszaniny wybuchowe o działaniu narkotycznym dla człowieka. Cięższy jest od powietrza, co sprzyja gromadzeniu się w dolnych partiach pomieszczeń i w zagłębieniach terenu. Gaz ten stwarza niebezpieczeństwo eksplozji dla zbiorników, w których jest magazynowany oraz niebezpieczeństwo wybuchu przestrzennego gazu w razie wydobycia się ze zbiornika. Stawarza również zagrożenie toksyczne dla ludzi bo posiada właściwości usypiające, a w dużych koncentracjach może powodować uduszenie.

2.     Zakład Produkcji Pian Montażowych Budowlanych ORION Sp. z o.o., ul. Pieszycka 4 w Dzierżoniowie. Na terenie zakładu zlokalizowany jest propan - butan oraz eter dwumetylowy (DME). DME jest to gaz palny, który tworzy z powietrzem mieszaniny wybuchowe o działaniu silnie narkotycznym i drażniącym. Szybko odparowuje tworząc ciężki obłok ścielący się nad powierzchnia ziemi.

Zgodnie z art. 251 ustawy Prawo Ochrony Środowiska, ww. zakłady
o zwiększonym lub dużym ryzyku, posiadają program zapobiegania poważnym awariom przemysłowym, zwany „programem zapobiegania awariom”. Programy te przedłożone zostały organowi Powiatowej Straży Pożarnej.

Program przedstawia system zarządzania zakładem, gwarantujący ochronę ludzi
i środowiska oraz zawiera:

·            określenie prawdopodobieństwa zagrożenia awarią przemysłową,

·            zasady zapobiegania oraz zwalczania skutków awarii przemysłowej przewidywane do wprowadzenia,

·            określenie sposobów ograniczenia skutków awarii przemysłowej dla ludzi
i środowiska w przypadku jej zaistnienia,

·            określenie częstotliwości przeprowadzania analiz programu zapobiegania awariom w celu oceny jego aktualności i skuteczności.

9.1.             Zagrożenie powodziowe

Główną rzeką przepływającą przez Dzierżoniów jest Piława. Na terenie Dzierżoniowa do Piławy mają ujście Bielawica, Słocina, Brzączek oraz Potok Pieszycki. Miasto Dzierżoniów wspólnie z Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej we Wrocławiu prowadzi cykliczne czyszczenia koryta rzeki Piławy (usuwanie osadów rzecznych i usuwanie odpadów wielkogabarytowych). Od 2004 roku na bieżąco będą usuwane odpady wielkogabarytowe wrzucane do koryta rzeki.

W mieście powołany został Miejski Zespół Zarządzania Kryzysowego. Jednym z zadań Zespołu jest prowadzenie i koordynowanie działań w czasie akcji powodziowej przy współpracy Straży Pożarnej oraz Drużyny Przeciwpowodziowej utworzonej z pracowników Przedsiębiorstwa Komunalnego Sp. z o. o. w Dzierżoniowie.

Do zakresu działań tego zespołu należy między innymi:

·        opracowywanie planów operacyjnych bezpośredniej ochrony przed powodzią,

·        opracowanie rocznych programów prac i sprawozdań z działalności Zespołu,

·        kierowanie akcją przeciwpowodziową,

·        kierowanie ewakuacją ludności z terenów bezpośrednio zagrożonych powodzią itd.

 

Do najbardziej narażonych na powódź terenów miasta zaliczane są ulice:

·        ul. Brzegowa na wysokości numeru 130 - w tym miejscu wybija kanalizacja,

·        ul. Wiejska, woda z rzeki zalewa pola a następnie całą ulicę,

·        ul. Kopernika, przy zbiegu z ulicą Kilińskiego, w tym miejscu woda przelewa się przez wały,

·        ul. Staszica, woda przelewa się z pól zlokalizowanych przy ul. Wiejskiej,

·        ul. Asnyka, w pierwszej fazie powodzi woda przelewa się z ul. Staszica,

·        ul. Żeromskiego, na wysokości bocznego wjazdu do PZZ,

·        ul. Nowowiejska, poniżej byłej Szkoły Sportowej nr 2.

Alarmowy stan wody na rzece Piława w km rzeki 42 + 000, wynosi 260 cm.

Przekroczenie tego stanu stanowić powinno podstawę wprowadzenia alarmu powodziowego na terenie miasta.

 

10.     Edukacja ekologiczn a

Postęp technologiczny wywiera coraz większy wpływ nie tylko na środowisko przyrodnicze i społeczne, ale również na procesy nauczania i wychowania. Kształtowanie poglądów, przekonań i postaw obywatelskich w zakresie odpowiedzialności za stan środowiska przyrodniczego oraz za zdrowie własne i innych, stało się jednym z celów nauczania i wychowania nie tylko w Polsce, ale i w wymiarze globalnym. Realizację kształtowania środowiskowego prowadzi się na wszystkich poziomach edukacji – od przedszkola po wyższe studia uniwersyteckie – umożliwiając w ten sposób ludziom zrozumienie wielorakich relacji człowieka z otoczeniem przyrodniczym, technicznym i społecznym. Treści ekologiczne są wpisane w naukę i wychowanie na wszystkich poziomach edukacji szkolnej oraz w kształcenie ustawiczne.

W edukacji szkolnej od kilkunastu lat zauważa się dynamiczny wzrost zainteresowania problematyką środowiskową, tak w odniesieniu do stosowanych strategii kształcenia
i podejmowania działań edukacyjnych, jak i treści programów przewidzianych do realizacji w ramach bloków przedmiotowych i poszczególnych przedmiotów.

Droga do racjonalnego gospodarowania środowiskiem i jego zasobami naturalnymi prowadzi przede wszystkim przez świadomość ekologiczną społeczności zamieszkującej dany obszar, w tym przypadku społeczność miasta Dzierżoniów. Ocena poziomu świadomości ekologicznej społeczności danego obszaru nie jest sprawą łatwą, gdyż nie istnieje żadna miarodajna skala, którą można by tu zastosować. Dojrzewanie świadomości ekologicznej następuje poprzez proces jej rozbudzania i kształtowania. Można przyjąć, że świadomość ekologiczna przeciętnego mieszkańca gminy nie różni się od świadomości ekologicznej przeciętnego Polaka i pozostaje głównie na etapie rozbudzania. Opiera się ona bardziej na emocjach niż na wiedzy.

Władze Miasta Dzierżoniów przywiązują dużą wagę do kształcenia ekologicznego dzieci i młodzieży. W tym celu w mieście od 1992 roku organizowana jest przez Burmistrza Dzierżoniowa i Komisję Gospodarki Komunalnej, Ochrony Środowiska i Ładu Przestrzennego Rady Miejskiej coroczna olimpiada ekologiczna, w kategorii szkół gimnazjalnych i średnich. Zakres tematyczny olimpiady obejmuje zagadnienia związane z ochroną powietrza, ochroną gruntów, gospodarką odpadami, gospodarką wodno - ściekową, parki narodowe, świat roślin i zwierząt. W celu promocji ochrony środowiska w rejonie, część pytań konkursowych dotyczy spraw ekologicznych Dzierżoniowa i okolic. W celu uatrakcyjnienia olimpiady przeprowadzana jest dodatkowa konkurencja EKO - ART. Każda ze szkół przedstawia związaną z ekologią prezentację artystyczną w postaci wystawy plastycznej, piosenki lub mini scenki teatralnej. Udział w olimpiadzie biorą wszystkie szkoły z terenu Dzierżoniowa.

Oprócz olimpiady, Burmistrz Miasta jest organizatorem konkursu pn. „Zbieramy makulaturę”. Celem konkursu jest promocja selektywnej zbiórki surowców wtórnych wśród najmłodszych mieszkańców Dzierżoniowa. Rocznie zbieranych jest przez szkoły ok. 50 ton makulatury, która bezpośrednio przekazywana jest przez szkoły do skupu surowców wtórnych. Dla najlepszych szkół i uczniów fundowane są nagrody. Konkurs odbywa się od trzech lat.

W roku szkolnym 2003/2004 Burmistrz ogłosił konkurs pn. „Zbieramy zużyte baterie”. Celem konkursu jest zaangażowanie dzieci do tworzenia nowego systemu gospodarki odpadami wytwarzanymi w gospodarstwach domowych i wyselekcjonowanie jak największej ilości zużytych baterii z odpadów komunalnych, co w konsekwencji wpłynie na zmniejszenie negatywnego oddziaływania na środowisko. W konkursie przewidywane są nagrody dla najlepszych jednostek oraz nagrody indywidualne dla najlepszych uczniów i przedszkolaków. Ponadto mieszkańcy Dzierżoniowa mogą zużyte baterie wrzucać do pojemników ustawionych w sklepach elektrycznych oraz w siedzibie Urzędu Miasta.

Cyklicznie odbywają się spotkania ekologa miejskiego w szkołach, na których poruszane są problemy ochrony środowiska Dzierżoniowa i okolic. Spotkania odbywają się na zaproszenie szkół i przedszkoli.

W ramach umowy zawartej pomiędzy Gminą Dzierżoniów i Stowarzyszeniem Eko Idea z siedzibą we Wrocławiu, realizowane jest przedsięwzięcie w zakresie edukacji ekologiczno - społecznej. W ramach tego projektu były prowadzone warsztaty z nauczycielami i uczniami szkół podstawowych, gimnazjalnych i średnich z terenu Dzierżoniowa, na których były omawiane zagadnienia rozwoju zrównoważonego, który łączy takie dziedziny jak ochronę środowiska, wiedze o społeczeństwie oraz gospodarkę. Działania na tej płaszczyźnie mają za zadanie przywrócić równowagę pomiędzy przyrodą a działalnością człowieka. W celu zaangażowania w działaniach większej ilości ludzi powstał pomysł zrobienia kalendarza, w którym zaproponowano ustanowienie nowych świąt, które będą mobilizować społeczność lokalną do pewnych działań. Ważnym elementem opisywanego przedsięwzięcia są materiały dydaktyczne w zakresie zrównoważonego rozwoju, które zostały przekazane nauczycielom dzierżoniowskich szkół. Bogaty materiał dydaktyczny może znacznie ułatwić naukę w omawianym zakresie.

Urząd Miasta corocznie koordynuje ogólnoświatową akcję „Sprzątanie Świata”. W ramach tego przedsięwzięcia, miasto przekazuje dzierżoniowskim szkołom worki na odpady, rękawice oraz obiera odpady zebrane przez uczestników akcji. W akcji uczestniczą wszystkie szkoły z terenu Dzierżoniowa. Dla szkół uczestniczących w akcji fundowane są nagrody - książki o tematyce ekologicznej.

Świadomość ekologiczną mieszkańców należy we właściwy sposób kształtować podnosząc jej jakość. W niektórych dziedzinach dotyczących kształtowania i ochrony środowiska proces rozbudzania świadomości ekologicznej mieszkańców jest zaawansowany
i wymaga jedynie właściwej strategii jej kształtowania oraz umacniania. Braki w znajomości podstawowych zagadnień związanych z ochroną środowiska i gospodarką odpadami są często przyczyną lokalnych konfliktów dotyczących inwestycji proekologicznych.

 

 

 

 


IV.              Cele polityki ekologicznej miasta

1.         Cele strategiczne i priorytety ochrony środowiska miasta Dzierżoniów wynikające ze strategii rozwoju województwa , regionu

Celem polityki ekologicznej jest wprowadzenie na danym obszarze, w tym przypadku w mieście Dzierżoniów, ładu ekologicznego. Powinno się ono odbywać przy pełnym uwzględnieniu dążenia mieszkańców do harmonijnego i kompleksowego rozwoju społeczno - gospodarczego i przestrzennego. Postulat ładu ekologicznego odzwierciedla II Polityka Ekologiczna Państwa przyjęta przez Radę Ministrów w czerwcu 2000 r. i przez Sejm RP w sierpniu 2001r. II Polityka Ekologiczna Państwa w odróżnieniu od I polityki z 1991 roku, ustala cele do osiągnięcia (krótkookresowe do 2002 r., średniookresowe do 2010 r., długookresowe do 2025 r.) oraz narzędzia i instrumenty realizacyjne, nie ustala natomiast konkretnych zadań do wykonania. Sposoby osiągania celów polityki ekologicznej sprecyzowane zostały w Programie Wykonawczym do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002÷2010. W oparciu o te dokumenty opracowywane są na szczeblach regionów, powiatów, miast i gmin odpowiednie strategie rozwoju i programy ochrony środowiska.

Polityka ekologiczna miasta Dzierżoniów powinna:

·             opierać się na rzetelnej diagnozie problemów ekologicznych miasta,

·             wyznaczać priorytety działań w zakresie gospodarki odpadami, ochrony zieleni, obszarów cennych przyrodniczo, jakości powietrza atmosferycznego, jakości wód, ochrony przed hałasem itd. opierając się na informacjach o stanie aktualnym, a także mając na uwadze kierunki rozwoju społeczno - gospodarczego,

·             określać instrumenty i źródła finansowania przedsięwzięć proekologicznych w mieście.

 

Określeniu celów, zadań i realizacji polityki ekologicznej miasta służy opracowany Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki Odpadami.

Przedstawione w kolejnych rozdziałach cele i zadania polityki ekologicznej niezbędne dla realizacji zasady zrównoważonego rozwoju, opierają się o wyniki i wnioski
z przeprowadzonej inwentaryzacji stanu środowiska naturalnego gminy miejskiej Dzierżoniów,
a także z przyjętej strategii rozwoju miasta.

Do głównych celów strategicznych, mających na celu ochronę środowiska, które wynikają ze Strategii rozwoju miasta Dzierżoniów oraz Wieloletniego Planu Inwestycyjnego Dzierżoniowa na lata 2004 - 2010, należą:

1.         Rozwój infrastruktury komunalnej.

2.         Działania proekologiczne.

3.         Promocja miasta.

Możliwości turystyczne miasta ulegają ograniczeniu i nie przewiduje się, żeby miasto odnosiło korzyści z ruchu turystycznego. Natomiast priorytetem władz samorządowych miasta będzie podniesienie atrakcyjności inwestowania w Dzierżoniowie. Należy się spodziewać, że rozwój przemysłowy będzie oddziaływał na środowisko naturalne, jednak nowoczesne technologie oraz normy Unii Europejskiej sprawią, że jakość środowiska powinna ulec poprawie. Dążenie do zrównoważonego rozwoju będzie minimalizowało naruszanie środowiska naturalnego.

Dlatego też planowany rozwój społeczno - gospodarczy powinien być wspomagany działaniami proekologicznymi.

 

2.         Ochrona i poprawa jakości zasobów wodnych

Ochrona zasobów wód podziemnych i poprawa jakości wód powierzchniowych oraz właściwa i uporządkowana gospodarka wodno-ściekowa jest jednym z priorytetowych kierunków ochrony środowiska w niemal wszystkich krajach Europy. Wynika to z zagrożeń dla zdrowia człowieka i środowiska, które powodują zanieczyszczenia przedostające się poprzez obieg wodny do wszystkich elementów środowiska. Od stanu gospodarowania zasobami wodnymi i właściwie rozwiązanych elementów użytkowania wody tj. od poboru wody do zrzutu ścieków, zależy jakość życia w każdej sferze życia, począwszy od potrzeb egzystencjalnych po doznania natury ogólno poznawczej i estetycznej.

Do podstawowych komponentów środowiska, o ogromnym znaczeniu dla gospodarki
i warunków bytowania człowieka i innych organizmów, a jednocześnie szczególnie mocno podatnych na szkodliwe działanie, należą wody powierzchniowe. Znaczący wpływ na stan jakości wód powierzchniowych mają ścieki, zarówno komunalne jak i przemysłowe odprowadzające substancje biogenne. Nieoczyszczone ścieki odprowadzane do wód powierzchniowych powodują, że stan czystości tych wód jest niezadowalający. Jakość wód jest często pozaklasowa. Przykładowo w 2000 roku ponad 60 % odcinków polskich rzek niosło wody zanieczyszczone bakteriologicznie w stopniu przekraczającym normy. Trzeba jednak zauważyć, że obowiązujący w Polsce system klasyfikacji rzek odbiega od systemów obowiązujących w UE. Polskie wymagania są zasadniczo ostrzejsze. Ocena jakości wód wg kryteriów wskaźników fizykochemicznych (metoda najbardziej zbliżona do metody krajów UE) pokazuje, że w 2000 r. ok. 32 % odcinków badanych rzek znajdowało się w I klasie, 46 % w II klasie, 13,3 % w klasie III, a 8 % stanowiły wody pozaklasowe.

W ostatnich latach, w okresie przemian gospodarczych zaobserwowano stałe zmniejszanie się ilości odprowadzanych ścieków przemysłowych. W wielu zakładach w ramach planowanych działań zmniejszających zużycie surowcowe, w tym wody, wprowadza się obiegi zamknięte wody, wody technologiczne, czyste technologie itp. co skutkuje mniejszą ilością produkowanych odpadów i ścieków. Dlatego też obecnie najpoważniejszym problemem dla zapewnienia czystości wód powierzchniowych jest zrzut nieoczyszczonych ścieków komunalnych.

W związku z niską jakością wód powierzchniowych i podziemnych ujmowanych do celów konsumpcyjnych oraz kiepskim stanem znacznej części urządzeń dystrybuujących i uzdatniających, jakość wody do picia dostarczanej mieszkańcom Polski odbiega od surowych standardów UE, jak również norm krajowych. W 2000r. wodę złej jakości dostarczało mieszkańcom wsi 13 % wodociągów lokalnych, 32 % studni publicznych i 45 % studni przydomowych.

 

2.1.        Możliwość poprawy stanu jakości i ochrony zasobów wodnych w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa

II Polityka Ekologiczna Państwa określa cele w sferze racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych, stosunków wodnych i poprawy jakości wód oraz wskazuje zasady działań, w ujęciu perspektywicznym, jakie powinny zostać podjęte, aby założone cele mogły zostać osiągnięte.

Możliwość poprawy stanu jakości wody i ochrony zasobów wodnych w świetle zapisów II Polityki Ekologicznej Państwa i działań w UE, przejawia się poprzez:

1.         Racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych.

2.         Zapobieganie zanieczyszczeniom wód powierzchniowych i podziemnych.

3.         Przywrócenie wodom podziemnym i powierzchniowym właściwego stanu ekologicznego.

Powyższym celom służą w skali kraju i województwa następujące działania:

1.          Złagodzenie deficytów czystej wody, zwłaszcza w aglomeracjach miejskich.

2.          Realizacja zlewniowych programów budowy i modernizacji systemu oczyszczalni ścieków.

3.          Reforma systemu zarządzania wodą, w tym urealnienie opłat za korzystanie z wód.

4.          Podjęcie realizacji programu intensywnego zalesiania obszarów wododziałowych i terenów nieprzydatnych dla rolnictwa.

5.          Ograniczenie ilości nieoczyszczanych ścieków komunalnych i przemysłowych kierowanych do wód, a także zwiększenie udziału wysokoefektywnych metod oczyszczania ścieków.

6.          Ograniczenie wykorzystania zasobów wód podziemnych przez przemysł do niezbędnych potrzeb (np. przemysł farmaceutyczny, przemysł spożywczy).

7.          Zlikwidowanie deficytów wody w miastach oraz zapewnienie wody o odpowiednich parametrach sanitarnych dla celów konsumpcyjnych i produkcyjnych na wsi.

 

2.2.        Program działań na rzecz poprawy jakości i ochrony zasobów wodnych

Priorytet:

      Ochrona i poprawa jakości wód powierzchniowych i podziemnych poprzez podjęcie działań prawno-administracyjnych, technicznych, ekonomicznych i edukacyjnych eliminujących lub ograniczających źródła zanieczyszczenia tych wód związanych z różnymi formami działalności gospodarczej oraz bytowaniem człowieka w środowisku.

 

2.2.1.             Działania krótkookresowe, do roku 200 7

Wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych uchwalony dnia 26 stycznia 2004 r. uchwałą Nr XXII/157/2004 dotyczący urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu „WiK” Sp. z o. o. w Dzierżoniowie przewiduje na rok 2004:

·            rozpoczęcie rozbudowy i modernizacji części ściekowej oczyszczalni ścieków przy ul. Brzegowej.

·            wymianę odcinków sieci i przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych (w ul. Kościelnej, Spacerowej, Krótkiej, Poprzecznej, Piwnej, Tylnej, Przedmieście, Garncarskiej, Podwalnej, Wiejskiej, na Osiedlu Błękitnym).

W roku 2007 powinna zostać ukończona modernizacja oczyszczalni ścieków, która pozwoli na osiągnięcie w odpływie z oczyszczalni podwyższonych standardów usuwania związków biogennych (zgodnie z opracowanym przez Ministerstwo Środowiska Krajowym programem oczyszczania ścieków w celu wypełnienia zobowiązań Traktatu Akcesyjnego).

W latach 2004-2007 kontynuowana będzie wymiana odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w wielu punktach miasta. Stopniowo eliminowana będzie kanalizacja ogólnospławna poprzez budowę rozdzielczej kanalizacji deszczowej. Użytkownik sieci znając warunki techniczne funkcjonowania sieci, jej stan zużycia oraz znaczenie dla całego systemu zasilania miasta w wodę i odprowadzania ścieków, sam określi hierarchię realizacji poszczególnych zadań.

 

2.2.2.             Działania długookresowe, do roku 201 1

·            Modernizacja poszczególnych stacji uzdatniania wody (w ostatnich latach, w ramach dostosowania prawa do wymogów Dyrektyw Unii Europejskiej zaostrzone zostały podstawowe parametry jakości wody pitnej i wprowadzony został system monitoringu jakości wody w oparciu o zwiększoną częstotliwość pomiarów i nowe nienormowane do tej pory wskaźniki).

·            Konieczna będzie również stopniowa wymiana tranzytowych rurociągów przesyłowych, w większej części wykonanych z żeliwa. Długoletni okres eksploatacji zaczyna powodować znaczną ich awaryjność a także wtórne zanieczyszczenie wody. Prace te wymagać będą wielu nakładów i środków gdyż prowadzone będą w funkcjonującym na co dzień organizmie miejskim.

 

3.         Ochrona powietrza atmosferycznego

W Polsce w latach 90 - tych emisja pyłów zmniejszyła się o 57 %, związków siarki
o 48 %, a związków azotu o 28 %. Z ponad 2,3 mln ton pyłów i gazów, wyemitowanych w roku 2000, neutralizowane było ok. 99 % pyłów i blisko 38 % gazów. Odnosząc wielkość emisji do PKB, okazuje się, że w ostatniej dekadzie XX wieku, zanieczyszczenie SO2 w przeliczeniu na jednostkę PKB spadło 5 -krotnie, NOx - 3,5- krotnie, a pyłu - ponad 6 -krotnie. Świadczy to, że przemiany strukturalne w sektorze przemysłu i komunalno - bytowym, jak również zastosowane instrumenty polityki ekologicznej (w tym inwestowanie w urządzenia) wpłynęły pozytywnie na wielkość emisji głównych zanieczyszczeń powietrza. Dynamika poprawy tych wskaźników ma jednak tendencję malejącą.

Generalnie jakość powietrza atmosferycznego jest obecnie w Polsce stosunkowo dobra z wyjątkiem kilku dużych aglomeracji miejskich. Niemniej jednak, mimo poprawy, jaka nastąpiła, poziom emisji zanieczyszczeń utrzymuje się na zbyt wysokim poziomie, w porównaniu z krajami UE.

Podstawową tego przyczyną jest niekorzystna struktura źródeł produkcji energii elektrycznej i cieplnej, oparta w 97 % na węglu. Energia elektryczna wytwarzana przy wykorzystaniu źródeł odnawialnych stanowi około 2 % energii elektrycznej wytwarzanej w Polsce. Wskaźniki emisji w przeliczeniu na jednego mieszkańca są dla Polski wyższe niż w większości rozwiniętych krajów. Emisja tlenków siarki na mieszkańca wyniosła w Polsce w 1999 r. 61 kg wobec przeciętnej dla krajów UE 27 kg. Wielkość emisji tlenków azotu w Polsce (30 kg na mieszkańca) jest zbliżona do średniej dla UE. Pod względem emisji CO2 na mieszkańca (9,06 t) Polska plasuje się w pobliżu średniej dla UE (8,58 t).

Obecnie do najważniejszych ujemnych skutków zanieczyszczenia powietrza w Polsce można zaliczyć:

·            podwyższone zanieczyszczenie powietrza na obszarach wielu miast związane z oddziaływaniem tzw. niskiej emisji z niesprawnych urządzeń ciepłownictwa komunalnego oraz rosnącym natężeniem ruchu pojazdów,

·            lokalnie podwyższone zanieczyszczenie środowiska substancjami szczególnie szkodliwymi dla zdrowia ludzi i dla środowiska (metale ciężkie, trwałe zanieczyszczenia organiczne, drobne cząstki pyłu zawieszonego).

Ponadto, w związku z intensywnym rozwojem motoryzacji pojawiło się groźne zjawisko lokalnego przekroczenia norm emisji tlenków azotu oraz tlenków węgla na obszarach zurbanizowanych, głównie w pobliżu ważnych ciągów komunikacyjnych.

 

3.1.             Możliwości poprawy stanu jakości powietrza atmosferycznego w świetle działań Polityki Ekologicznej Państwa

O jakości powietrza atmosferycznego w gminie miejskiej Dzierżoniów decydują przede wszystkim:

·            emisje zanieczyszczeń z procesów produkcji energii tj. procesów spalania paliw stałych, w szczególności dotyczy to indywidualnego ogrzewania budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej (tzw. niska emisja),

·            emisje zanieczyszczeń z ruchu komunikacyjnego.

            Bez wprowadzenia środków zaradczych, takich jak oszczędzanie energii, wdrażanie nowych energo- i materiałooszczędnych technologii, zastępowanie tradycyjnych nośników energii innymi, bardziej przyjaznymi dla środowiska naturalnego i niekonwencjonalnymi jej formami, trudno będzie w sposób widoczny poprawić jakość powietrza atmosferycznego w gminie miejskiej Dzierżoniów.

Ochrona powietrza atmosferycznego w gminie może być realizowana m.in. przez:

·          oszczędzanie energii,

·          modyfikację systemów energetycznych.

 

Aby uzyskać szybkie efekty ekologiczne i oszczędnościowe w latach 1994 - 1997 przeprowadzono w mieście kompleksową modernizację miejskiego systemu cieplnego. Zadania rozpoczęto od likwidacji kotłowni lokalnych poprzez rozbudowę systemu sieciowego i zabudowę w miejsce dotychczasowych kotłowni węglowo - koksowych automatycznych węzłów cieplnych. Zmodernizowano także kotłownie lokalne, leżące poza zasięgiem scentralizowanego systemu grzewczego oraz wybudowano Nadrzędny System Sterujący, dostosowujący pracę automatyki do zmian pogodowych, a także do decyzji odbiorców w zakresie aktualnego zapotrzebowania na ciepło.

W wyniku modernizacji odbiorcy ciepła uzyskali możliwość aktywnego wpływania na ilość zużywanego ciepła. Mogą nie tylko regulować komfort cieplny w mieszkaniach, ale przede wszystkim samodzielnie podejmować decyzje o świadomym oszczędzaniu, przedkładającym się na wysokość opłat za ogrzewanie. Radykalnie poprawił się komfort ogrzewania mieszkań,
w szczególności zmniejszył się zakres przegrzewań mieszkań w okresie przejściowym między sezonem letnim i grzewczym.

Jednocześnie niezwykle istotnym z punktu widzenia interesów Miasta jest radykalna poprawa jakości powietrza.

Zmniejszanie zużycia energii nie musi wcale odbywać się kosztem obniżania poziomu życia, ani wiązać się z pogorszeniem warunków pracy, rezygnacją mieszkania w ciepłych domach, dobrze oświetlonych i zaopatrzonych w urządzenia gospodarstwa domowego, zaprzestaniem korzystania ze środków transportu, czy wreszcie z ograniczeniem dostępu do różnych form wypoczynku.

 

Energię można zaoszczędzić:

·          modyfikując istniejące systemy energetyczne zarówno w samym procesie jej wytwarzania, jak i w przesyłach,

·          wykonując termoizolację budynków,

·          wprowadzając nowe energooszczędne technologie w budownictwie, rolnictwie i gospodarstwach domowych,

·          promując oszczędzanie energii akcjami propagandowymi oraz wprowadzaniem zachęcających do oszczędzania bodźców ekonomicznych.

Systemy energetyczne oparte na tradycyjnych nośnikach energii, węglu kamiennym, brunatnym, ropie naftowej i gazie ziemnym, po pewnych modyfikacjach i zmianach technologicznych mogą stać się mniej uciążliwe dla środowiska naturalnego. Najbardziej znane przykłady takich modyfikacji to zastąpienie tradycyjnych systemów energetycznych systemami skojarzonymi - w zależności od sytuacji - scentralizowanymi lub zdecentralizowanymi. W projektach należy również uwzględnić możliwość wprowadzenia proekologicznych kotłów gazowych, kombinowanych gazowo - olejowych, fluidalnych, w których paliwem jest gaz ziemny lub gaz uzyskany ze zgazowania węgla.

Energię można oszczędzać w indywidualnych gospodarstwach rodzinnych, ze względu na ich powszechność ma to duże znaczenie dla ochrony środowiska przez oszczędzanie. Energia możliwa do zaoszczędzenia przez jednego mieszkańca pomnożona przez liczbę mieszkańców jest porównywalna z energią traconą w przemyśle.

Jednym z podstawowych działań mających na celu ograniczenie zużycia energii cieplnej przez mieszkańców jest termoizolacja budynków poprzez docieplanie ścian, wymianę lub doszczelnienie okien i drzwi zewnętrznych. W celu optymalizacji kosztów, działania takie powinny być każdorazowo przedmiotem odpowiedniego audytu energetycznego. Termoizolacja bezpośrednio ogranicza stratę energii cieplnej do otoczenia, co zmniejsza ilość spalanych paliw w kotłowniach i ogranicza emisję zanieczyszczeń powietrza, a w przypadku spalania paliw stałych, ogranicza ilość powstających odpadów paleniskowych.

Oszczędzanie energii w gospodarstwie domowym powinno być skutkiem świadomych działań zmierzających do ochrony środowiska. Jednak przy obecnym stanie tej świadomości musi być dodatkowo inspirowane bodźcami ekonomicznymi - czyli odpowiednią polityką finansową państwa. Poprzez tanie kredyty, odpisy, ulgi podatkowe lub zmianę struktury cen za wodę, energię elektryczną, gaz, węgiel, ropę i energię cieplną można doprowadzić do opłacalności stosowania, np.: termoregulatorów, nowoczesnych systemów termoizolacyjnych, hydraulicznych, czy oświetleniowych.

Powiat Dzierżoniowski realizuje tę politykę poprzez propagowanie programów ekologicznych takich jak np. „Mała Emisja”, „Bio Energia”, „Słoneczny Kolektorek”, czy „Program małych ulepszeń”. Biorąc pod uwagę, potrzebę wspierania działań na rzecz zmniejszenia emisji na terenach wiejskich i wybranych obrębach geodezyjnych o charakterze wiejskim, powiat dzierżoniowski opracował program, wspierający działania na rzecz zmniejszania emisji do środowiska „Mała Emisja”. Pierwszy program powstał w 2002 roku. Tegoroczna realizacja programu planowana jest od 1 marca 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. Pierwszym etapem realizacji będzie organizacja szkoleń z zakresu odnawialnych źródeł energii dla mieszkańców powiatu.
W ramach Programu udzielane będą dotacje na finansowanie przyszłych przedsięwzięć związanych z wykorzystaniem przydomowej oczyszczalni ścieków i zmianą sposobu istniejącego ogrzewania mieszkania z koksowo - węglowego i węglowego na odnawialne źródła energii.

Na terenie powiatu opracowano również Program, w celu wykorzystania zasobów naturalnych na cele energetyki odnawialnej „Bio Energia” Program ten przewidziany jest do realizacji w latach 2003 – 2005. Obejmuje on, między innymi, propagowanie wiedzy o biomasie i źródłach odnawialnych energii w szkołach, prasie, na wycieczkach szkoleniowych, opracowanie bilansu potrzeb nośników energetycznych dla placówek powiatowych, zakładanie upraw energetycznych.

W ramach Programu „Słoneczny Kolektorek” udzielane są w powiecie dotacje na finansowanie przyszłych przedsięwzięć związanych z zakupem i montażem urządzeń wykorzystujących energię słoneczną.

Program „Słoneczny Kolektorek” jest już trzecim programem skierowanym do mieszkańców powiatu dzierżoniowskiego. Jego zadaniem jest wykorzystanie energii słonecznej w celu uzupełnienia lokalnego bilansu energetycznego, w efekcie czego nastąpić ma ograniczenie emisji do powietrza, oszczędność paliw energetycznych, zmniejszenie kosztów pozyskania ciepła, oraz wzrosnąć ma zainteresowanie wykorzystaniem energii słonecznej jako źródła ogrzewania np. wody użytkowej. W ramach programu „Słoneczny Kolektorek” udzielane są dotacje na finansowanie przedsięwzięć związanych z zakupem i montażem urządzeń wykorzystujących energię słoneczną. Pobudza on zainteresowanie mieszkańców powiatu tematyką odnawialnych źródeł energii, a dzięki wsparciu finansowemu (dotacje) ze strony powiatu, przybliża mieszkańców tego obszaru do osiągnięcia celu ujętego w Strategii Rozwoju Energetyki Odnawialnej, która zakłada zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w Polsce do 7,5% w roku 2010.

Z Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wspierany jest miejski program pt. „Program Małych Ulepszeń”, z którego możliwe jest m. in. dofinansowanie przedsięwzięć związanych ze zmianą sposobu ogrzewania węglowego na bezpieczniejsze dla środowiska. Dofinansowanie obejmuje 15 % inwestycji i nie więcej niż 1000 zł i skierowany jest do i